آيت الله العظمی مكارم شيرازي، با اشاره به آيات قرآن عاقبت تمام انسان‌ها را فنا و سقوط دانستند مگر كساني‌كه عمل صالح انجام دهند و گفتند: تمام انسان‌ها دچار سقوط مي‌شوند مگر كساني‌كه دارای دو ركن باشند؛ ايمان و عمل صالح.

ايشان با بيان وعده حكومت جهانی از سوی خداوند فرمودند: خدا وعده حكومت جهانی را به آن گروهی داده است كه دارای ايمان و عمل صالح هستند. نجات از خسران‌ها و عاقبت به خير شدن مشروط به ايمان و عمل صالح است.

معظم له افزودند: پيامبر اكرم ـ ص ـ ، بهترين آفريدگان خدا را شيعيان امير مومنان حضرت علی ـ ع ـ معرفی مي‌كنند و اين صفت وظيفه سنگينی را بر عهده شيعيان قرار مي‌دهد. شيعيان بايد مصداق ايمان آورندگان باشند و عملشان صالح باشد.

آيت الله العظمی مكارم شيرازی در بخش ديگری از سخنان خود با بيان اينكه امروزه كسانی هستند كه هنوز معنی اسلام را نفهميده‌اند ياد آور شدند: مگر مي‌شود در يك كشور اسلامی شخصی دويست ميليارد تومان اختلاس كند و رشوه‌ای هم در حدود هجده ميليارد تومان دهد؟ در صدر اسلام هنگامی كه مقداری از پول مسلمانان در منزل كسی بود، وی شب خوابش نمي‌برد تا آن را صاحبش مي‌رساند. اگر باور و ايمان باشد اين حوادث به وجود نمي‌آيد. اين عمل در نتيجه ضعف ايمان است.

ايشان يكی از اهداف نبوت پيامبر گرامی اسلام ـ ص ـ و نزول قرآن را خروج انسان‌ها از تاريكی به روشنايی كه همان عمل صالح است عنوان كردند و اظهار داشتند: در سايه عمل صالح است كه زندگی انسان‌ها با بركت و حكومت‌ها نوراني‌ مي‌شود. بسياری از مسايل مهم در زندگی بشر و سرنوشت او بر محور عمل صالح است.

معظم له، ايمان را يك باور درونی نسبت به خدا و معادو نبوت معرفی كردند و توضيح دادند: گفتن شهادتين تنها كافی نيست، ايمان جايش در اعماق دل است. وقتی بذر ايمان درون يك نفر كاشته شد بايد تمام وجودش رنگ و بوی شاخه‌های ايمان گيرد.

ايشان اضافه كردند: برخی افراد از يك مأمور دولت مي‌ترسند و خلاف نمي‌كنن.د وقتی هم مأمور باشد عمل خود را انجام مي‌دهند و حتی به اندازه‌ آن مأمور هم برای نظارت و شاهد بودن خدا هم ارزش قائل نيستند.

آیت الله العظمی مکارم شیرازی عمل صالح را دارای ويژگی نيت پاك ارزيابی كردند و خاطر نشان ساختند: عمل صالح تنها زيارت، دعا، نماز و روزه نيست؛ بلكه هر كس كه كار مفيدی انجام دهد و نيتش برای خدا باشد، عملی صالح انجام داده است هر چند كوچك باشد.

ايشان انجام دادن كارهای خير همچون اكتشافات، اختراعات و خدمت رسانی به مردم را در صورتی كه دارای نيت پاك و خدمت به مردم و رفع مشكلات جامعه باشد را دارای اجر و پاداش عنوان كردند و ادامه دادند: گاهی افراد با عمل خود به دنبال كسب شهرت و ثروت هستند. در اين صورت خداوند در اين دنيا به آنها شهرت و ثروت مي‌دهد و در روز قيامت هيچ طلبی از خداوند ندارند؛ ولی اگر هدفشان رفع مشكلات مردم و خدمت به بشر باشد هر چند عمل آنها كوچك باشد و در هر گروه و قومی كه باشند اجرشان نزد خداوند محفوظ است.

از کدام مراجع تقليد می کنيد

آيت الله خامنه ای  6441515  - 021

آيت الله فاضل لنکرانی 7720500  - 0251

آيت الله صافي گلپايگاني 7715511 - 0251

آيت الله مکارم شيرازی 7743111 - 0251

آيت الله سيستاني 9- 7741416 - 0251

آيت الله صانعی  7744767  - 0251

آيت الله حسينی روحانی 7743538 - 0251

آيت الله حسيني شاهرودی

آيت الله محمد تقی مدرسی

آيت الله تبريزی

در صورتی که ازآدرس سايتهای مراجع اطلاع داريد لطفا ما را نيز مطلع فرمائيد

تقليد در احكام -----

سئوال : در گـوشـه و كـنار افرادى هستند كه مساله تقليد در احكام را انكار مى كنند ومنطق آنها اين است كه همه موظفند كه در مسائل دينى تحقيق كنند و مسائل مذهبى رابدون استثناء از قرآن و سـايـر مـنـابـع اسلامى استفاده نمايند ; زيرا :اولا : قرآن با هرگونه تقليد مبارزه پى گير دارد و پيوسته از پيرويهاى نسنجيده انتقاد مى كند . ثانيا : تقليد يك نوع تبعيت بدون دليل است و عقل و منطق پيروى بدون دليل رانمى پذيرد . ثالثا : تقليد مايه پراكندگى صفوف مسلمانان است , زيرا مراجع تقليد غالبا متعددبوده و آراى آنها در همه مسائل يكسان نيست . جواب : بـه عـقـيـده ما سرچشمه تمام اين ايرادها يك چيز بيش نيست و آن اين كه : كلمه تقليددو معنى دارد , يك معنى معمولى كه در عرف عام فهميده مى شود و لفظ تقليد درمكالمات روز مره در آن به كار مى رود و يك معنى علمى كه در كتابهاى فقهى و اصولى از آن بحث مى گردد . تـمـام ايـن ايرادهايى كه كرده اند و مى كنند , همه متوجه معنى اول است و معنى دوم هيچ گونه ارتباطى با معنى اول ندارد . تـوضـيح اين كه : در گفتار روزانه به كارهاى بى رويه افرادى كه چشم و گوش بسته سر ديگران مى افتند و اعمال نادرست آنها را تكرار مى كنند تقليد گفته مى شود . اين گونه پيروى كور كورانه افراد بى خبر از بى خبرانى همانند خود , بطور قطع عملى است بسيار زشـت و زنـنده , نه با منطق سازگار است و نه با روح تعليمات اسلام ; و هيچ آدم با شخصيت و با فـكـرى حـاضر نمى شود كه چشم و گوش بسته دنبال اين و آن بيفتد و هر عمل بى رويه اى را كه ديگران انجام مى دهند , او نيز انجام دهد . اين همان تقليد است كه بت پرستان براى توجيه اعمال خود به آن متوسل مى شدند ومى گفتند : آيين بت پرستى آيين نياكان ماست و ما حاضر نيستيم كه از پيروى آنان چشم بپوشيم . قرآن مجيد منطق آنان را در آيه زير يادآورى مى كند و از آنان چنين نقل مى نمايد : انا وجدنا آبائنا على امه و انا على آثارهم مقتدون ; ما پدران خود را برآيينى يافتيم و به آثار آنان اقتدا مى كنيم . (1) آنان در اين كار احمقانه ( سجده در مقابل سنگ و چوب بى ارزش ) روى اعمال ابلهانه نياكان خود تكيه مى كردندو چشم و گوش بسته , از آيين خرافى آنان پيروى مى نمودند . اين همان تقليدى است كه سرچشمه توسعه بسيارى از مفاسد اجتماعى و چشم هم چشمى هاو مد پرستى ها و آلودگيهاست . اين همان تقليدى است كه در شعر مولوى به آن اشاره شده است : خلق را تقليدشان بر باد داد 000 . هـمـان طورى كه گفتيم تمامى حملاتى كه افراد بى اطلاع به مساله تقليد دارند ,روى همين معنى است . ولـى تـقـليد در اصطلاح علمى , مفهومى كاملا جدا از اين مفهوم دارد و مى توان آن را در جمله مراجعه افراد غير متخصص به افراد متخصص , درمسائل تخصصى خلاصه نمود . يـعـنـى در تـمـام مـسـائل علمى كه نياز به تخصص هايى دارد و آگاهى بر آن در گرو مطالعه و بررسيهاى ساليان دراز است , افرادى كه وارد به آن رشته نيستند - به هنگام نياز - به دانشمندان و صاحبنظران و متفكران مورد اعتماد مراجعه كنند و از افكارآنان استفاده بنمايند . ايـن مـعـنا از تقليد كه در كتب علمى به آن اشاره شده است و گاهى از آن به مراجعه غير عالم به عـالم تعبير مى شود , اساس زندگى بشر در تمام مسائل صنعتى و كشاورزى و پزشكى و امثال آن است . اگر يك روز اين موضوع از زندگى بشر برداشته شود , يعنى هيچ بيمارى به پزشكى مراجعه نكند , هـيـچ انـسـانـى بـه مـعمار و مهندس رجوع ننمايد , هيچ فردى در مسائل حقوقى با حقوقدانان مـشـورت نـكـنـد و هـيـچ كس به هيچ كارشناس و ميكانيك و متخصصى درمسائل گوناگون بازگشت ننمايد , تمام زندگى اجتماعى فرو مى ريزد و هرج و مرج درتمام شوون آشكار مى شود . مسائل دينى از اين قانون مستثنا نيست ; البته در اصول عقايد دينى - يعنى شناختن خدا و پيامبر و جـانـشينان او و روز رستاخيز - همه مردم بايد تحقيق كنند و تحقيق در اين مسائل , كار مشكل و پـيـچيده اى نيست و هر كس مى تواند اين چند اصل را بادليل و منطق به فراخور فهم و معلومات خود دريابد . ولى در مسائل مربوط به احكام اسلامى در باب عبادات , معاملات , سياسات اسلامى , احكام مربوط بـه فـرد و خـانـه واجـتـمـاع , نـمـاز , روزه , جـهـاد , ديـات , حدود , قصاص , ازدواج و طلاق و هـزاران مـسـائل مـخـتـلـف و مربوط به قسمتهاى زندگى انسانها , هرگز همه افراد نمى توانند شـخـصاتخصص پيدا كنند و احكام را از منابع دينى - قرآن , حديث , دليل عقل و اجماع -استفاده نمايند . بـنـابـر ايـن , ناچارند درباره اين گونه مسائل به دانشمندان و صاحبنظران دلسوز ومورد اعتماد مـراجـعـه نـمـايند ; دانشمندانى كه ساليان دراز در مسائل اسلامى زحمت كشيده اند و به كتاب آسمانى و سنت پيامبر و احاديث جانشينان او آشنايى كامل دارند . با توجه به اين بيان , كاملا روشن مى شود كه اين گونه مراجعه به دانشمندان ,پيروى بدون دليل نيست بلكه اين پيروى و اقتباس , پيوسته آميخته با يك دليل عقلى و منطقى است و آن اين كه نـظـريه شخص عالم و دانشمند و متخصص - بخصوص در حالى كه بى نظر هم باشد - به حقيقت بـسـيـار نـزديـكتر است و غالبا از حقيقت جدانيست و اگر هم در آن اشتباه باشد , اشتباهات او مـحدود است , در حالى كه اگرشخص بى اطلاع بخواهد به ميل و عقيده شخصى خود كار كند , اعمال او سرتاسر اشتباه خواهد بود . مـثـلا , اگـر انـسان هنگام بيمارى به پزشك مراجعه كند نسخه مى گيرد , البته ممكن است كه پـزشـك اشـتـبـاه كـند ولى بطور قطع اشتباهات او نسبت به نتايج مثبتى كه از نسخه او گرفته مى شود , بسيار كمتر است - منظور پزشكان آگاه و متفكر است - اما اگرانسان پيروى از پزشك را كـنـار بـگـذارد و هر موقع بيمار شد به ميل و اراده خود هردارويى را كه به فكرش رسيد بخورد , بدون شك كار فوق العاده خطرناكى مرتكب مى گردد و بسيار اتفاق مى افتد كه جان خود را در اين راه به خطر مى اندازد . نتيجه : پيروى افراد غير وارد از افراد مطلع , پيوسته آميخته به يك دليل اجمالى و منطقى است . ايـن نـيـز مـسلم است كه چنين پيروى و اقتباس , نشانه كمبود شخصيت انسان نيست بلكه دليل شخصيت اوست ; زيرا مى دانيم كه دايره علوم به اندازه اى وسيع است كه تنها دريك علم , دهها و گـاهـى صـدها رشته تخصص وجود دارد و اگر انسان عمر نوح و مغزبوعلى داشته باشد , هرگز نمى تواند در يك صدم اين علوم متخصص گردد . بنابر اين چاره اى جز اين نيست كه در غير رشته هاى تخصصى خود به ديگران مراجعه كند . مـثلا مهندس هنگامى كه بيمار مى شود , به دوست پزشك خود مراجعه مى كند و پزشك هنگامى كـه بـخـواهد خانه بسازد , از رفيق مهندس خود نقشه مى گيرد و هر دو هنگامى كه اتومبيلشان خراب مى شود , به مكانيك رجوع مى نمايند و در احكام اسلامى كه از آن آگاهى ندارند , به علما و دانشمندان مذهبى مراجعه مى كنند . تـنها چيزى كه در اينجا باقى مى ماند اين است كه مى گويند : چه مانعى دارد كه انسان در مسائل مورد نياز به دانشمندان مراجعه كند و دليل هر مساله را از آنهابپرسد . ولى اين سخن همانند آن است كه كسى بگويد : چه مانعى دارد كه هنگامى كه انسان بيمار مى شود , به پزشك مراجعه كند و نسخه اى كه مى گيرد , دلايل يك يك داروها وطرز استعمال آن را از او بخواهد , آيا چنين كارى امكان پذير است كه تمام پزشكان دلايل نسخه هاى خود را براى مردم شرح دهـنـد و آيـا بـه فـرض اين كه چنين كارى بكنند ,فردى كه از علم تشريح و فيزيولوژى و خواص داروها و عكس العمل هاى مختلف آن آگاه نيست , از توضيح طبيب مى تواند به خودى خود چيزى را درك كـنـد و شـخـصا تصميم بگيرد ؟
كسانى كه اين سخن را مى گويند هرگز از وسعت علوم اسلامى آگاه نيستند ; آنهانمى دانند كه براى فهم تمام جزئيات قرآن و دهها هزار حديث و بررسى احـوال رجـال مـخـتـلـفى كه در سلسله سند احاديث قرار دارند و شناخت احاديث صحيح از غير صحيح ودرست از نادرست و فهم ريزه كاريهاى آيات و سنت پيامبر , ساليان درازى وقت لازم است تا انسان در اين مسائل به سرحد تخصص برسد . گـاهى مى شود براى فهم يك حكم اسلامى مثلا مربوط به ازدواج و طلاق و حق حضانت وتربيت اطـفال و امثال آن , بايد چندين آيه از قرآن و دهها حديث را زير و رو كردو سپس حالات دهها نفر را كـه در سـلـسـلـه سـند حديث قرار دارند , از كتب رجال با دقت مورد مطالعه قرار داد و لغات مـتعددى را كه در اين احاديث است , با مراجعه به كتب متعدد لغت و موارد استعمال آن در موارد ادبيات عرب درك كرد . آيا به راستى همه مردم مى توانند در تمام موارد به مسائل اسلامى از تمام اين جزئيات آگاه شوند ؟
آيـا مـفـهوم اين سخن آن نيست كه همه مردم تمام كارهاى زندگى خود را رهاكرده و به صورت محصل علوم دينى درآيند ؟
تازه معلوم نيست همه افراد , استعدادرسيدن به سر حد اجتهاد و ذوق استنباط احكام شرعى را داشته باشند و چه بسا آنهااستعدادهاى ديگرى داشته باشند . امـا ايـن كـه مى گويند مراجعه به مراجع تقليد موجب اختلاف و پراكندگى است , حرف عجيبى است . اولا : مـراجـع معروف تقليد در هر زمان غالبا يك نفر و يا چند نفرند , در حالى كه اگر همه مردم بخواهند در احكام اسلامى نظر بدهند , به تعداد نفرات مسلمانان ممكن است آراى گوناگون پيدا شود و اين از نظر اختلاف و پراكندگى فوق العاده اثرش بيشتر است . ثانيا : اختلافات دانشمندان در مسائل درجه سه و چهار است و در مسائل اصولى واساسى اختلافى نيست و به همين دليل ملاحظه مى كنيد افرادى كه از علماى مختلف پيروى مى كنند , همه با هم در صـف واحـد جـمـاعـت نـمـاز مى خوانند , بدون اين كه اختلاف فتاوادر مسائل جزئى مانع از هـماهنگى آنها در جماعت بشود , يا اين كه همگى به حج مى روندمراسم حج را در روزهاى معين انجام مى دهند , بدون اين كه اختلاف فتاوا مشكلى حتى براى افراد يك كاروان ايجاد كند . اينها همه نشان مى دهد كه اختلاف فتاوا در مسائلى كه به وحدت مسلمين لطمه نمى زند . كتاب : پاسخ به پرسشهاى مذهبى نويسنده : مكارم شيرازى - ناصر و جعفر سبحانى زيرنويس :

تعطيل كردن احكام -----

سئوال : منظور از اينكه ولى فقيه مى تواند احكام فرعى اسلام را تغيير دهد يا آنها راتعطيل كند , چيست ؟
جواب : مـى دانـيـم كـه از ديـدگاه عقيدتى ما قانونگذار , خداى متعال است و در عرض او هيچ كس حق قـانـونـگذارى ندارد , پس چگونه مى توان تغيير يا تعطيل احكام فرعى را به دست ولى فقيه توجيه كـرد ؟
بـايـد گـفـت مـقـصـود از تـغيير يا تعطيل احكام فرعى به دست ولى فقيه اين نيست كه حـاكم شرعى در مقابل قانون الهى , قانون جديدى وضع كند يا اينكه قانون ثابتى راناديده بگيرد و آن را تـعـطـيـل نـمـايـد , بلكه منظور اين است كه ولى فقيه حق دارد باتوجه به اوضاع و احوال اجتماعى و رعايت مصالح اسلام , يك حكم شرعى را جايگزين حكم ديگر كند . شان ولى فقيه در نظام اسلامى توضيح اينكه ولى فقيه كسى است كه اولا فقيه كاملى است , يعنى به تمام احكام وارزشهاى دينى آگاهى كامل دارد و به مبانى و معيارهاى شرعى كاملا آگاه است . ثانيا مصالح جامعه اسلامى را در اوضاع و احوال متغير زمان بخوبى تشخيص مى دهد ومى داند در هر زمان مصلحت اسلام و مسلمانان چيست . بـا تـوجـه بـه ايـن امور است كه ولى فقيه براساس آگاهى از مبانى اسلام تشخيص مى دهد شارع مقدس در اين اوضاع به اجراى حكم نخست راضى نيست , بلكه حكم ديگرى را مى طلبد و در واقع حكم اهم را برحكم مهم مقدم مى دارد . كشف حكم جديد كار ولى فقيه است , نه شخص ديگر . پـس او بـاكـنـار گـذاشتن حكم شرعى قبلى و اجراى حكم جديد از دستور شارع تخلف نكرده , بـلـكـه يـك حـكـم شـرعى را به سبب رعايت مصالحى , بر حكم شرعى ديگر مقدم داشته است و اين امرى جديد نيست . مواردى وجود دارد كه فقها گفته اند بايد حكمى را بر حكم ديگرمقدم داشت . بـراى نمونه يكى از احكام اسلام حرمت نگاه به بدن زن نامحرم است ولى در صورتى كه مراجعه به پـزشـك مرد براى زن متعين باشد پزشك مى تواند موضع درد رامعاينه كند و حتى در صورتى كه معاينه بستگى به تماس دست داشته باشد نيز بى اشكال است . در اينجا ميان حرمت نگاه به بدن زن نامحرم و وجوب حفظ جان مسلمان تزاحم است . فـقـهـا در چـنـيـن شـرايطى حكم وجوب حفظ جان مسلمان را بر حرمت نگاه به بدن وى مقدم مى دارند . مـلاك تـقـدم ايـن اسـت كـه فـقيه يقين دارد در چنين موردى اراده تشريعى خدا به نجات جان مـسـلـمان تعلق گرفته است يعنى در مورد تزاحم بين دو تكليف كه هردو در زمان واحدى قابل انجام نيست , فقيه معين مى كند وظيفه , نجات جان مسلمان است نه اجتناب از نگاه حرام . در مـساله مورد نظر ما نيز وقتى فقيه حاكم , حكمى را كنار مى گذارد و حكم ديگرى را جايگزين آن مى كند , تحليل اين كار اين است كه ولى فقيه بر اساس ادله عقلى يانقلى خاصى اراده تشريعى خداى متعال را كشف كرده و مى داند كه اراده تشريعى به چه چيزى تعلق گرفته است . كتاب : پرسشها و پاسخها نويسنده : مصباح يزدى - محمد تقى زيرنويس :

احكام فقهى -----

سئوال : علت اعتراض روشنفكرمابان به احكام فقهى چيست ؟
جواب : اگر بينى امروز مردم برده فروشى يا قصاص و ديات و حدود فقه ما را نمى پسندند نه براى آنستكه بـمـصـالـح آن واقـف گـشته و ضررى براى آن استنباط كرده اند بلكه چون مسلمانان ضعيفند و اروپائيان قوى هر ضعيف ناچار تقليد از قوى مى كند حتى درچيزهائى كه خود اروپائيان بزشتى آن اقـرار دارنـد مـانند شراب نوشيدن ; و حال امروز مسلمانان بعينه مانند زمان مغول است كه چون غالب گشتند ياساى چنگيزى جاى احكام اسلام را گرفت و مردم بزى مغول درآمدند حتى آنكه مقدارى از ريش خود راميتراشيدند تا مانند مغولان كه كوسه طبيعى بودند خود را كوسه نمايند ! و ازتاريخ وصاف معلوم مى شود كه چون ابش ملكه فا كه مسلمان بود از دنيا رفت اورا برسم مـغـول تـجـهـيـز كـردند نه با غسل و كفن و نماز مسلمانى ! وقتى غلبه مغول باآنكه در تمدن از مسلمانان پست تر بودند آن اثر داشت غلبه اروپائيان كه متمدن ترنداثرش بيش از آن خواهد بود , و اكنون از هر كس كه جانبدارى آنان كند بپرسى دليل تو چيست جواب گويد امروز دنيا اين احكام را مى پسندد يعنى تقليد آنها را بايدكرد ! و اينها دليل كامل بودن احكام ايشان نيست , و اگر فرض كـنـيـم دسـت تـسـلـطايـشـان از سـر مـسلمانان كوتاه شود و عقل ها از حصار تقليد بيرون آيد آنـوقت مى توانيم دريافت دست دزد را با شرائط ببرند مصلحت است يا او را حبس كنند ؟
اماامروز خود را براى فهم اين مطالب نمى توانيم حاضر كنيم تا چه رسدكه بفهميم ! ! كتاب : اثبات نبوت نويسنده : شعرانى - ميرزا ابوالحسن زيرنويس :

نسبيت احكام -----

سئوال : برخى معتقدند كه حسن و قبح مطلق و ثابت نيستند , حتى امورى مثل عدل و ظلم نيزمتفاوتند . مثلا شلاق زدن زناكار در اسلام عدل است اما در جوامع غربى ظلم است . جواب : انـسـان پـس از مـشاهده جمال و زيبايى در طبيعت و در چهره انسانهاى ديگر و درك تناسب , به سـراغ افـعـال مى آيد هر فعلى را كه مناسب طبع و ميل و سعادت و كمال خوديافت آن را حسن و نيكو , و هر فعلى را كه چنين نباشد زشت و قبيح مى داند . امـاافـعـال انسانى برخى همواره مناسب و ملائم با طبع و ميل و سعادت اوست , لذاهمواره حسن است و برخى چنين نيست و لذا در برخى اوقات نيكو و حسن است و در برخى اوقات چنين نيست . در اين ميان نبايد ميان مفاهيم و مصاديق خلط كرد . آنچه درسئوال ذكر شده در حقيقت خلط مفهوم با مصداق است . يـعـنـى , هـمـه جـوامع و انسان هاعدالت را نيكو و حسن و ظلم را قبيح و زشت مى دانند , اما در تشخيص اينكه مصداق عدالت و ظلم كدام است تفاوت دارند . كتاب : تفسير الميزان ج 5 ص 1 نويسنده : طباطبائى - سيد محمد حسين زيرنويس :

تبعيض در عمل به احكام -----

سئوال : انگيزه تبعيض در عمل به احكام خدا چيست ؟
جواب : اصولا عمل كردن به دستوراتى كه به سود انسان است نشانه اطاعت از خدا محسوب نمى شود زيرا انـگـيـزه آن فـرمان خدا نبوده بلكه حفظ منافع شخصى بوده است , زمانى فرمانبردار از عاصى و گـنـهـكـار شناخته مى شود كه عمل به دستورى بر خلاف منافع شخصى باشد , آنها كه از چنين قـانـونـى پـيروى كنند , مومنان راستين هستند و آنها كه تبعيض كنند سركشان واقعى مى باشند بنابراين تبعيض در اجراى قوانين نشانه روح تمرد و احيانا عدم ايمان است . كتاب : تفسير نمونه ج 1 ص 331 نويسنده : مكارم شيرازى - ناصر و ديگران زيرنويس :

نسخ احكام -----

سئوال : چه مى شد حكم خدا از آغاز چنان تشريع مى گشت كه احتياجى به نسخ و تغيير نداشت ؟
جواب : مـى دانـيـم نـيـازهاى انسان گاه با تغيير زمان و شرايط محيط دگرگون مى شود و گاه ثابت و بـرقـرار است يك روز برنامه اى ضامن سعادت اوست ولى روز ديگر ممكن است بر اثردگرگونى شـرائط هـمـان برنامه سنگ راه او باشد البته نبايد فراموش كرد كه اصول احكام الهى كه پايه هاى اسـاسـى را تـشكيل مى هد در همه جا يكسان است هرگز اصل توحيديا عدالت اجتماعى و صدها حكم مانند آن دگرگون نمى شود , تغيير در مسائل كوچكترو دست دوم است . كتاب : تفسير نمونه ج 1 ص 390 نويسنده : مكارم شيرازى - ناصر و ديگران زيرنويس : ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

اختلاط 1

اختلاط زن و مرد -----

سئوال : آيـا مخالطت زنها با مردها و حرف زدن با آنها حرام نيست ؟
پس چرا امام حسين (ع )زنها را همراه خود برد و اين كار آيا قبيح و غير صحيح نيست ؟
جواب : اگـر مـطالعه اى در تاريخ اسلام بشود روشن مى گردد كه ظاهر شدن زن در بين مردها وسخن گـفتن با آنها اشكالى ندارد , چون فاطمه زهرا ( عليهاالسلام ) آن خطبه معروف را در مسجد و با حـضـور جـمع كثيرى از مهاجر و انصار ايراد كرد , و نيز عايشه خطبه ها و سخنرانيهاى بسيار ايراد كرد و احاديث زيادى در كتب اهل سنت از او نقل شده و حتى اول زنى بود كه جنگى ( جنگ جمل و بـر عليه حضرت على - عليه السلام - )را به راه انداخت , و هيچكس او را به خاطر حرمت حضور زن در بين مردم نهى ازآنها نكرد . و همينطور زنهائى كه در جنگ ها به تهييج رزمندگان مى پرداختند مثل زنانى كه درصفين اهل عراق را به جنگ با اهل شام تشويق مى كردند . و نيز مكالمه طولانى سوده بنت عماره بن اشتر همدانيه با معاويه و مكالمه آمنه بنت شريد با او در تاريخ مذكور است . و همينطور شعرائى از زنها كه شعر مى سرودند و مى خواندند مانند خنساء دخترعمرو بن شريد . و از اين نمونه ها در تاريخ بسيار است و امام حسين هم خلافى انجام نداده و خطبه حضرت زينب و سخنرانيهاى او در مجالس مردان نيز از همين باب است . و اما آيه حجاب كه دستور حرف زدن زنها از وراى حجاب را مى دهد( سوره 49 / آيه 4 ) مخصوص هـمسران پيامبر و شرائط خاص زمان و اذيت و آزارى كه از هجوم مراجعين به منزل پيامبر متوجه همسران وى مى شده بوده است . البته اظهار زينت زن براى مردها و بى بند و بارى و عدم مراعات حجاب حرام است وآيه قرآن نيز بر آن دلالت دارد . ( سوره 33 / آيه 33 ) . كتاب : پرسش و پاسخ / ترجمه سيد مهدى شمس الدين نويسنده : كاشف الغطاء - محمد حسين زيرنويس : ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ اختلاف 11 اختلاف فتاوا -----
وحدت و اختلاف -----
اختلاف امت -----
راه رفع اختلاف -----
اختلاف شيعه و سنى -----
اختلاف شيعه و سنى -----
اختلاف اناجيل -----
اختلاف پيروان اديان -----
اختلاف پيروان اديان -----
علت جنگ و اختلاف -----
منشا اختلافات -----

اختلاف فتاوا ----- سئوال : چرا مراجع تقليد در بعضى مسائل با هم اختلاف دارند ؟
جواب : اولا بـايـد تـوجه داشت كه مجتهدين و مراجع تقليد در كليات مسائل دينى با هم اختلاف ندارند , مـثـلا هـمـه نـماز , روزه , حج و غيره را واجب مى دانند دروغ , خيانت ,دزدى و غيره را هم حرام مـى شـمـارنـد , تـنـها اختلاف آنها در برخى از مسائل جزئى است كه آنهم در عمل مردم اختلاف مـحسوسى ايجاد نمى كند , چنانكه ملاحظه مى كنيد در يك نماز جماعت چند هزار نفرى , با آنكه نـمـازگـزاران از اشـخاص متعددى تقليد مى كنندولى همه يكنواخت نماز مى خوانند و اختلاف فـتاوى صورت جماعت و وحدت آنانرا از بين نمى برد , همچنين در ساير موارد مانند حج ملاحظه مى كنيد كه مثلا صد هزار شيعه به حج خانه خدا مى روند , و اختلاف فتواى مراجع تقليد هيچگونه نـاراحـتـى و زحـمـتـى براى آنان پيش نمى آورد , و همه تقريبا به يك صورت اعمال حج را به جا مى آوردند . ثـانـيـا در مسائل نظرى هر رشته يى , بالاخره متخصصين آن در يك سلسله از مسائل اختلاف نظر پـيدا مى كنند , و اينطور نيست كه مثلا تمام پزشكان يا شيمى دانها درتمام مسائل آن رشته توافق راى داشته باشند تا بر متخصصين علوم اسلامى اشكال شودكه چرا با هم توافق نظر ندارند . در كميسيونهاى پزشكى غالبا اختلاف نظريه پيش مى آيد , كه حتى با بحث و گفتگو ومشاوره هم نمى توانند اختلاف نظر را حل نمايند . در مـجـامـع ادبـى هـمـاره و هـمـه جا توافق نظر نيست , و گاهى در باره معناى يك شعرآراء و نظريه هاى مختلفى ابراز مى شود , مثلا سعدى مى گويد :از در بخشندگى و بنده نوازى مرغ هوا را نصيب ماهى درياوقتى اين شعر را به يك مجمع ادبى عرضه مى كنيم يكى مى گويد منظور آن است كه خدااز راه لطف , بعضى از پرندگانرا نصيب بعضى از ماهيان ( ماهى سفره كه خود رابراى صيد پرندگان روى آب پهن مى كند ) نموده است ديگرى مى گويد مقصود آن است كه خدا از راه لطف هوا را نصيب پرندگان , دريا را نصيب ماهيان كرده است . سومى مى گويد : معناى شعر اين است كه خدا از راه لطف , آذوقه مرغ هوا را ماهيان دريا قرار داده است . و ممكن است شخص چهارمى بگويد : معناى شعر هيچكدام ازمعانى ياد شده نيست , بلكه مقصود آن اسـت كـه خداوند از راه لطف و بنده پرورى ,پرندگان و ماهيان و خلاصه گوشت حيوانات را غذاى انسان قرار داده است . اسـاس ايـن اخـتـلاف در ايـن اسـت كه هر شخصى فكر و ذوقى مخصوص به خود دارد كه وقتى بـه شـواهـد و قـرائن و مـقدمات مطلب مراجعه مى كند يكطرف از احتمالات را ترجيح مى دهد , واصولا توافق صاحبنظران در مسائلى كه احتمالات زيادى دارد خيلى كمتر اتفاق مى افتد . مطلب سومى كه تذكر آن لازم است اين است كه : در زمان رسول اكرم و ائمه اطهارعليهم السلام , در مـيـان شاگردان و اصحاب آنان اختلافى كه ( محسوس باشد ) وجودنداشت , زيرا هر وقت در تفسير آيات شبهه يى به نظر مى رسيد , و يا در درستى ونادرستى حديث و معناى آن در مى ماندند , از خـود پـيـامبر (ص ) يا امام (ع ) توضيح مى خواستند , و در نتيجه نقاط باريك و مبهم براى آنها روشـن مـى شـد و اخـتـلافـى پيش نمى آمد , ولى مجتهدين و مراجع تقليد كه پس از غيبت امام دوازدهـم ( عـج )آمـده انـد , چـون دسـترسى به امام ندارند بايد تنها از مدارك و ماخذ اسلامى , يـعـنى قرآن و روايات , احكام الهى و وظايف دينى مردم را استنباط نمايند , و در اين صورت , اگر آيات قرآن و روايات همه جا روشن بود اختلاف نظر پيش نمى آمد , ولى چون قسمتى از آيات قرآن و روايـات از نـظـر مفردات و يا تركيب و جمله بندى طورى است كه در معناى آن احتمالاتى داده مى شود , لذا گاهى اتفاق مى افتد كه هر يك از دو ياسه مجتهد احتمالى بنظرشان صحيح مى آيد كه به نظر ديگرى صحيح نيست , و در نتيجه اختلافات جزئى در فتاوى پيدا مى شود . عـلاوه بـر ايـن در زمـان ائمـه (ع ) , يا نزديك به عصر آنان , كمتر احتياج به سندروايت و شناخت راويان احاديث بود , زيرا احكام را يا از خود امام مى پرسيدند ,و يا راوى حديث را به علت قرب زمان مـى شـنـاخـتند , ولى در زمانهاى بعد كه روايات باواسطه هاى بسيار نقل مى شود , بايد كسى كه مى خواهد طبق روايتى فتوا دهد راويان آن روايت را بشناسد , و به معتبر بودن سند آن پى ببرد , و خود اين موضوع يعنى تحقيق در سند روايت باز باعث مى شود كه گاهگاهى يك روايت به نظر يك مـجـتـهـد صـحـيح ومعتبر و به نظر ديگرى روايتى بى اساس باشد , و در نتيجه موجب بعضى از اختلافات در فتوا گردد . عـلاوه بـر ايـن چـون ائمـه اطـهار عليهم السلام , و طبقه اول راويان احاديث , در زمانى زندگى مى كردند كه حكومت و قدرت در دست مخالفين شيعه بود لذا نمى توانستند همه جااحكام واقعى الـهى را بدون پرده بيان كنند , و به اصطلاح رعايت تقيه مى كردند , وهمين موضوع موجب شده كه قسمتى از روايات با هم موافقت نداشته باشد , و يكى ازكارهاى مجتهدين اين است كه اينگونه اخـبـار را كه به نظر بدوى و نخست متنافى هستند با هم جمع كنند و در نتيجه آنانرا ماخذ فتواى خود قرار دهند , و در همين موضوع يعنى جمع بين روايات , و وفق دادن يك روايت با روايات ديگر گاهى اختلاف نظر پيش مى آيد كه موجب اختلاف در فتوا مى گردد . مـطلب ديگر كه آن نيز گاهى موجب اختلاف فتوى مى شود آن است كه موضوع برخى از احكام و چـگونگى و خصوصيات آن در زمان ائمه (ع ) روشن بوده , ولى در زمانهاى بعد چون آن موضوع از بين رفته است منشا اختلاف نظر شده است . مـثـلا در روايـت مـربوط به احكام نماز وارد شده است كه در حال نماز اگر بر بدن يا لباس انسان خـونـى باشد كه مقدارآن كمتر از ( درهم ) باشد اشكالى ندارد , در زمانيكه اين روايت صادر شده اسـت ,درهم در ميان مردم معمول بوده و همه اندازه آنرا مى دانستند , ولى در زمانهاى بعد در اثر بـى اطلاعى از وضع درهم آنروز اقوالى به وجود آمده است :1 - درهم مساوى است با گودى كف دست . 2 - درهم مساوى است با بند سر انگشت ابهام . 3 - درهم مساوى است با بند سرانگشت وسطى . 4 - درهم مساوى است با بند سر انگشت سبابه . اين بود قسمتى از مطالبيكه موجب اختلاف فتواى مراجع تقليد مى گردد . از مـطـالـب فـوق چـنـيـن نـتـيـجه مى گيريم كه اختلاف نظر فقها و مجتهدين بر اساس يك سـلـسـلـه مطالب علمى و تحقيقى است , و هوى و هوس و اغراض شخصى اصلا مطرح نيست , و اگـرخـداى نـخـواسـتـه مـجـتهدى در فتوا دچار هوى و هوس گردد , چنين مجتهدى از نظر اسلام واجد شرايط فتوى نيست و مردم نمى توانند از او تقليد كنند . بـنابراين , اين اشكال يا سئوال كه چرا مراجع تقليد با هم در بعضى از مسائل اختلاف دارند وجهى ندارد , زيرا اولا اين قبيل اختلاف نظرها در تمام رشته هاى تخصصى وجود دارد و مخصوص رشته فقه اسلامى نيست , و ثانيا موضوعى كاملا طبيعى و عادى است . 4 - پـرسش ديگرى كه احيانا مطرح مى شود اين است كه چرا فقها شوراى فتوا تشكيل نمى دهند ؟
مـگـر شـور و تبادل نظر اختلاف را حل نمى كند ؟
در پاسخ بايد به مطالب ذيل توجه كرد :اولا بايد دانـسـت كـه مـجـتـهـدين فتاواى خود را پس از تحقيق و بررسيهاى لازم و مطالعه و شور صادر مـى كـنـنـد , و در اين راه كتابهاى فقهى را كه شامل تمام نظريه هاى موجوددر يك مساله است , خـوب بـا دقت مطالعه مى كنند , و در جلسات درس تمام نظريه ها راطرح نموده و در اطراف آن بـحـث مـى كـنـنـد , تا بالاخره يكى از نظريه ها را ترجيح مى دهند , حتى آقايان مراجع تقليد نوعا جـلسات استفتاء دارند كه سوالات مقلدين درآن جلسات ملاحظه و در اطراف آن بحث و گفتگو مـى شـود , و پـس از رسـيدگى كامل ومشاوره هاى علمى , نظريه نهائى در جواب سئوال نوشته مى شود , ولى در عين حال بايدتوجه داشت كه اين شور و مذاكره ها گرچه فوايد زيادى دارد و در بسيارى از مواردهم تا اندازه يى اختلاف نظر را برطرف مى كند . اما بالاخره نمى تواند اختلاف نظر راصد در صد برطرف نمايد , زيرا همانطور كه در بالا گفته شد در تـمـام شـوراهـاى عـلـمـى گاهگاهى اختلاف نظر به حال خود باقى مى ماند و شور و مشاوره نمى تواند آنرا ازميان بردارد . كتاب : بيست پاسخ نويسنده : هيئت تحريريه موسسه در راه حق زيرنويس : وحدت و اختلاف -----

سئوال : آيا مسلمانان نتيجه اختلاف را ديده اند ؟
علت دعوت آنها به آن چيست ( اختلاف امتى رحمه ) ؟
و جمع آن با دعوت قرآن به وحدت چگونه ممكن است ؟
جواب : وجـود اخـتـلاف نه تنها براى بشر ضرورى است بلكه ضرورى طبيعت هم هست , يعنى در عالم از نظر شب و روز , سرما و گرما , تابستان و زمستان , مرض و صحت , و امثال آن اختلاف وجود دارد , و در حقيقت اختلاف آراء موجب حفظ نظام عالم و تكامل و پيشرفت بشر است و اينكه بشر در فكر كـردن و انـتخاب راى و نظر آزاد باشد از مواهب ونعمتهاى بزرگ الهى مى باشد , و مسلم است كه اختلاف آراء و مذاهب موجب دشمنى و بغض و كنيه نمى باشد . و امـا وحدتى كه قرآن داعى به آن است وحدت در آراء نيست چون آن وحدت بحسب طبيعت بشر مـحـال اسـت , بـلكه مراد وحدت اخلاقى و ايمانى است و قرآن انسانها را به سوى برادرى و مودت دعوت مى كند , كه اين وحدت با وجود اختلاف آراء هم ميسر است چون اتحاد در اصول و اختلاف در فروع مى باشد . گذشته از آنكه حديث نبوى در معانى الاخبار به گونه اى ديگر تفسير شده است . امام صادق (ع ) آن را به آمد و شد از شهرهاى دور براى آموختن دين معنا كرده اند( معانى الاخبار ج 1 ص 157 ) . كتاب : پرسش و پاسخ / ترجمه سيد مهدى شمس الدين نويسنده : كاشف الغطاء - محمد حسين زيرنويس : اختلاف امت -----

سئوال : آيا حديث اختلاف امتى رحمه صحيح است يا نه ؟
و تفسير آن چيست ؟
جواب : حـديـث در كـتب سنى و شيعه نقل شده و معتبر است , و معناى آن اين است كه اختلاف درفروع يـعـنـى در فـتـاواى اجتهادى فقهاء موجب رحمت و توسعه امت است چون يك فقيه اهل كتاب را نـجـس و ديـگـرى طاهر مى داند و سومى بين وقت ضرورت و عدم آن تفصيل مى دهد ,و اينگونه اختلافات مورد نظر پيامبر در آن حديث است , نه اختلاف در اصول دين . مـرحـوم صـدوق روايتى از امام صادق عليه السلام در معانى الاخبار نقل كرده كه امام به گونه اى ديـگر به كسى كه سوال مى كند اگر اختلاف امت رحمت است آيا اجتماع آنهاعذاب است پاسخ مى دهد ( كه براى اطلاع بيشتر مى توان به آن كتاب مراجعه نمود ) . كتاب : پرسش و پاسخ / ترجمه سيد مهدى شمس الدين نويسنده : كاشف الغطاء - محمد حسين زيرنويس : راه رفع اختلاف -----

سئوال : اگر وجود اختيار , اراده و اميال در انسانها به خواست خداوند است و تكوينى است ; و اگر اختلاف ها معلول اختيار و اراده و اميال گوناگون است , پس همواره اختلاف وجود خواهد داشت . از اين رو چرا خداوند انبياء را فرستاد تا رفع اختلاف شود ؟
جواب : انـبـيـاى الـهـى آمده اند تا به انسان بياموزند كه در عين داشتن اختيار و اراده واميال گوناگون چگونه با عمل به دستورات الهى اختلاف هاى خود را حل كنند . به بيان ديگر پاسخ مثبت دادن به انبياء و ايمان به خدا در حقيقت خود معلول اختيارو عين امتحان الهى و موجب كمال اوست . بنابر وجود اختيار و اختلاف زمينه سازانتخاب و ايمان و كمال است . هدف خداوند نيز از خلقت انسان تكامل انسان است . كتاب : تفسير الميزان ج 2 نويسنده : طباطبائى - سيد محمد حسين زيرنويس : اختلاف شيعه و سنى -----

سئوال : نقطه اصلى اختلاف بين شيعه و سنى چيست ؟
جواب : به اعتقاد شيعه منصب امامت , الهى است و بايد از طرف خداى متعال به كسانى كه صلاحيت آن را دارنـد داده شود كه على (ع ) و يازده نفر اولاد معصومش (ع ) يكى پس ازديگرى جانشين بلافصل پيامبر اسلام هستند ولى به اعتقاد اهل سنت , تعيين امام به مردم واگذار شده است . كتاب : محمد تقى مصباح يزدى / آموزش عقايد نويسنده : مصباح يزدى - محمد تقى زيرنويس : اختلاف شيعه و سنى -----

سئوال : ديدگاه شيعه در مساله امامت , و اختلاف آن را با ديدگاه اهل سنت بيان كنيد ؟
جواب : بـه اعتقاد شيعه امامت يك مقام دينى , و تابع تشريع و نصب الهى است , حتى شخص پيامبر (ص ) هـم نقش استقلالى در تعيين جانشين خود نداشتند , بلكه آن را صرفابه امر الهى انجام دادند , در واقـع حـكـمت ختم نبوت با نصب امام معصوم ارتباطدارد و با وجود چنين امامى است كه مصالح لازم الاستيفاء جامعه اسلامى بعد از رحلت پيامبر (ص ) تامين مى شود . كتاب : محمد تقى مصباح يزدى / آموزش عقايد نويسنده : مصباح يزدى - محمد تقى زيرنويس : اختلاف اناجيل -----

سئوال : انجيل متواتر نيست . جواب : حضرت عيسى على نبينا و آله و عليه السلام از بنى اسرائيل بود و زبانش عبرانى و دربيت المقدس دعـوى نـبـوت كرد و مردم آنجا هم عبرى بودند و باو ايمان نياوردند مگراندكى كه ما از حال آنها اطـلاع نـداريـم , اما چند تن از مردم بيت المقدس كه زبان يونانى مى دانستند در شهرهاى آسياى صغير متفرق گشتند و مردم را دعوت بدين حضرت مسيح كردند و كتابهائى بزبان يونانى نوشتند و در آن مـطـالـبـى گنجانيدند و بمردم يونان و روم گفتند : عيسى چنين گفت و چنان كرد , آنـهائى كه حضرت عيسى را ديده بودند و شاهد اعمال و اقوال او بودند و زبان او را مى دانستند در فـلـسـطـيـن بودند وحضرت عيسى عليه السلام را به پيغمبرى قبول نكردند و آن حكايتهائى كه بـزبـان يـونانى نوشته است مجعول دانستند و آنها كه اين كتب و حكايات را قبول كردندمردم دور بـودنـد كـه نـه شـهـر بـيت المقدس را ديدند و نه حضرت مسيح را مشاهده كردندو نه زبان او را مـى دانـسـتـند , و اگر داستانهائى كه در انجيل نوشته است دروغ هم بود نه نويسندگان مانع از نوشتن داشتند و نه شنوندگان راهى بتكذيب .

• حوزه در بستر تاريخ
  • خاستگاه حوزه
  • حوزه‏هاى علميه حجاز
    • حوزه علميه مدينه
      • تاريخ
      • دانش پژوهان
      • آثار علمى
    • حوزه علميه احساء
  • حوزه‏هاى علميه عراق
    • حوزه علميه كوفه
    • حوزه علميه بصره
    • حوزه علميه بغداد
    • حوزه علميه كاظمين
    • حوزه علميه سامراء
    • حوزه علميه كربلا
    • حوزه علميه نجف
      • تاريخ حوزه نجف
      • دانشمندان حوزه نجف
      • فقه در حوزه نجف
      • فلسفه در حوزه نجف
      • مدارس حوزه نجف
    • حوزه علميه حله
  • حوزه‏هاى علميه ايران
    • حوزه علميه مشهد
      • تاريخ حوزه مشهد
      • علماء و دانشمندان حوزه مشهد
      • مدارس علميه حوزه مشهد
      • كتابخانه‏هاى حوزه مشهد
    • حوزه علميه قم
    • حوزه علميه رى
    • حوزه علميه تهران
    • حوزه علميه اصفهان
    • حوزه علميه تبريز
    • حوزه‏هاى اهل سنت ايران
      • نيم نگاهى به سازمان روحانيت اهل سنت (احناف) ايران
      • پيروان مذهب امام شافعى در ايران
  • ديگر حوزه‏هاى علميه
    • حوزه علميه جبل‏عامل
    • حوزه علميه حلب
• حوزه علميه قم
  • تأسيس
  • مركز مديريت حوزه قم
    • شوراى عالي مديريت
    • پذيرش
    • نظام آموزشى
    • امتحانات
    • پايه‏هاى تحصيلى
    • رشته‏هاى تخصصى
      • رشته تخصصى تبليغ
      • رشته تخصصى علم كلام
    • مجله پيام حوزه
    • حوزه‏هاى شهرستانها
  • حوزه علميه خواهران
  • حوزه طلاب غير ايرانى
    • آشنائى با مركز جهانى علوم اسلامى
    • پذيرش
    • آموزش
    • پژوهش
    • امور فرهنگى
    • خدمات ادارى و رفاهى
    • ارتباط با ما
  • مدارس علميه قم
  • كتابخانه‏هاى حوزه
  • نشريات و مجلات حوزه
  • مراكز تحقيقاتى
• علوم حوزوى
  • ادبيات عرب
  • علوم قرآنى
  • منطق
  • كلام
  • فسلفه و حكمت
  • هيئت و نجوم
  • طب
  • عرفان
  • اخلاق
  • اصول
  • فقه
  • علوم حديث
  • تفسير
• نظام آموزشى حوزه
  • مقاطع تحصيلى
  • مدارج علمى
  • زمان تحصيل
  • مكان تدريس
  • ويژگى‏هاى تحصيل
  • امتحانات
  • كتابهاى درسى
  • تحولات نظام آموزشى
• حوزه و علوم جديد
  • علوم انسانى
  • زبانهاى خارجى
  • رايانه
• اهداف تحصيل علوم دينى
  • تحقيق
  • تدريس
  • مديريت جامعه اسلامي
  • تبليغ
    • اهميت تبليغ
    • ايام تبليغ
    • تبليغ در خارج كشور
    • ويژگيهاى مبلغين
    • مراكز اعزام مبلغ
    • خاطرات تبليغ
      • خاطرات تبليغ
      • اولين بار كه منبر رفتم
      • خاطره‏اى از حجة الاسلام و المسلمين نظرى منفرد
      • مگر خدا خانه دارد؟
      • نماز در كنار ديوار چين
      • نقش اذان در تبليغ
      • جذابيت كلاسدارى
      • برخورد خوب عامل موفقيت
      • نقش زبان در تجلى حق
      • قرآن هدايتگر است
      • سؤال درويش و پاسخ مبلغ
  • اجتهاد
    • تعريف اجتهاد
    • ادوار اجتهاد
    • منابع اجتهاد
    • احکام اجتهاد
• علماء و بزرگان
  • شيخ كلينى
  • شيخ صدوق
  • شيخ مفيد
  • سيد رضى
  • سيد مرتضى
  • شيخ طوسى
  • محقق حلى
  • خواجه نصير الدين طوسى
  • علامه حلى
  • شهيد اول
  • محقق ثانى
  • ميرزاى قمى
  • سيد محمد مجاهد
  • سيد عبدالله شبر
  • ميرزا مسيح مجتهد
  • سيد محمد باقر شفتى
  • صاحب جواهر
  • شيخ مرتضى انصارى
  • ملا هادى سبزوارى
  • ملا على كنى
  • ميرزا حبيب الله رشتى
  • ميرزاى شيرازى
  • ميرزا ابوالحسن جلوه
  • سيد جمال الدين
  • محدث نورى
  • شيخ فضل الله نورى
  • آخوند خراسانى
  • شيخ محمد خيابانى
  • ملا فتح الله اصفهانى
  • ملا حبيب الله شريف
  • محمد مهدى خالصى
  • ميرزا جواد آقاملكى
  • حاج آقا نورالله اصفهانى
  • سيد محمد كاظم يزدى
  • ميرزا محمد تقى شيرازى
  • سيد عبدالحسين لارى
  • علامه بلاغى
  • ميرزاى نائينى
  • آية الله العظمى شيخ عبدالكريم حائرى
  • شهيد آية الله مدرس
  • محدث قمى
  • آية الله غروى اصفهانى
  • آية الله العظمى سيد ابوالحسن اصفهانى
  • آيةالله العظمى حاج آقا حسين قمى
  • آية الله شاه آبادى
  • سيد محسن امين
  • آية الله العظمى سيد محمد تقى خوانسارى
  • ابن ابي جمهور أحسائي
  • علامه سردار كابلى
  • شهيد نواب صفوى
  • شرف الدين عاملى
  • آية الله العضمى سيد حسين بروجردى
  • آية الله كاشانى
  • شيخ محمد رضا مظفر
  • هبة الدين شهرستان
  • سيد اسماعيل بلخى
  • شيخ آقا بزرگ تهرانى
  • آية الله العظمى سيد محسن حكيم
  • علامه امينى
  • شهيد آية الله سعيدى
  • علامه شعرانى
  • آية الله العظمى سيد محمود شاهرودى
  • شهيد آية الله غفارى
  • آية الله العظمى سيد محمد هادى ميلانى
  • آية الله شهيد سيد مصطفى خمينى
  • امام موسى صدر
  • استاد شهيد مرتضى مطهرى
  • آية الله طالقانى
  • شهيد آية الله دكتر مفتح
  • شهيد آية الله قاضى طباطبايى
  • شهيد آية الله سيد محمد باقر صدر
  • شهيد آية الله دكتر بهشتى
  • امام خمينى (قدس سره )
  • آية الله العظمى مرعشى نجفى
  • علامه شوشترى
  • شهيد آية الله اشرفى اصفهانى
  • صاحب بن عباد
  • شهيد آية الله دستغيب
  • شهيد آية الله صدوقى
  • آية الله ربانى شيرازى
  • علامه طباطبايى
  • شهيد هاشمى نژاد
  • شهيد آية الله قدوسى
  • شهيد آية الله مدنى
  • شهيد اول
  • محقق حلى
  • علامه حلى
  • سيد بن طاووس
  • خواجه نصير الدين طوسى
  • ابن شهر آشوب
  • قطب الدين رواندى
  • علامه طبرسى
  • نجاشى
  • سيد رضى
  • ملا مهدى نراقى
  • آية الله بهاء الدينى
  • وحيد بهبهانى
  • سيد بحرالعلوم
  • سيد جواد عاملى
  • ابن فهد حلى
  • محقق ثانى
  • شهيد ثانى
  • مقدس اردبيلى
  • قاضى نور الله شوشترى
  • شيخ بهايى
  • ملاصدرا
  • محمد تقى مجلسى
  • فيض كاشانى
  • شيخ حر عاملى
  • علامه بحرانى
  • محمد باقر مجلسى
  • سيد نعمت الله جزايرى
  • سيد على خان كبير
  • شيخ يوسف بحراني
  • فانى اصفهانى
  • ميرزا هاشم آملى
• زى طلبگى
  • جايگاه اخلاق
  • آموزشهاى اخلاقى
    • توصيه علامه محمد تقي مجلسي به فرزندش محمد باقر مجلسي
    • وصيت علامه‏ى حلى قدس‏سره به فرزندش
    • وصيت نامه بانو امين اصفهاني
    • سه دستور العمل از علامه طباطبايي
  • كلاسهاى اخلاق
  • اساتيد اخلاق
    • ضرورت استاد اخلاق
    • ويژگيهاى استاد اخلاق
    • اساتيد اخلاق
  • خلق و خوى طلبگى
• حوزه علميه و دانشگاه
  • نقش حوزه و دانشگاه
    • بازسازى و رسالت حوزه و دانشگاه
    • نقش حوزه و دانشگاه
  • وحدت حوزه و دانشگاه
    • چند نكته در باب وحدت حوزه و دانشگاه
    • وحدت حوزه و دانشگاه در انديشه امام خمينى (ره)
  • خدمات متقابل
  • پژوهشكده حوزه و دانشگاه
• حوزه علميه و مرجعيت
  • جايگاه مرجعيت
  • حوزه علميه و رساله‏هاى عمليه
    • رساله‏هاى عصر رسالت
    • رساله‏هاى عصر امامت تا زمان شيخ طوسى
    • رساله‏هاى عصر شيخ طوسى تا زمان شيخ بهايى
    • رساله‏هاى عصر شيخ بهايى تا زمان شيخ انصارى
    • رساله‏هاى عصر شيخ انصارى تا زمان ميرزاى شيرازى
    • رساله‏هاى عصر ميرزاى شيرازى تا عصر حاضر
  • مراجع تقليد از آغاز غيبت كبرى تا كنون
    • 2 - محمد بن على بابويه - شيخ صدوق - - 381 ه.ق - رى
    • 3 - محمد بن محمد بن نعمان - شيخ مفيد - 412 ه.ق - بغداد.
    • 4 - على بن الحسين الموسوى - سيدمرتضى علم الهدى - 355 ه.ق - 436 ه.ق -كاظمين
    • 5 - محمد بن الحسن - شيخ طوسى - 385 ه.ق - 460 ه.ق - بغداد نجف
    • 6 - عبد العزيز بن تحرير - قاضى ابن براج - 400 ه.ق - 481 ه.ق - طرابلس
    • 7 - حسن بن محمد طوسى - مفيد ثانى - - 515 ه.ق -نجف
    • 8 - حمزه بن على بن زهره (ابوالمكارم) - ابن زهره - 511 ه.ق - 585ه.ق حلب سوريه
    • 9 - محمد بن احمد بن ادريس - ابن ادريس - 533 هوق - 598 ه.ق - حله.
    • 10 - فخار بن معد موسوى - شمس الدين - 630 ه.ق - حله
    • 11 - جعفر بن حسن - محقق حلى - نجم الدين - 602 ه.ق - 676 ه.ق - حله
    • 12 - يحى بن سعيد - ابن سعيد حلى - 601 ه.ق - - 690 ه.ق - حله
    • 13 - حسن بن يوسف مطهر - علامه حلى 648 ه.ق - 276 ه.ق - حله
    • 14 - عبد المطلب بن محمد - عميد الدين - 681 ه.ق - 754 ه.ق - حله
    • 15 - محمد بن حسن بن يوسف - فخر المحققين - 682 ه.ق - 771 ه.ق - حله
    • 16 - محمد بن مكى العاملى - شهيد اول - 734 ه.ق - 786 ه.ق - جبل عامل.
    • 17 - مقداد بن عبدالله - فاضل مقداد - - 826 ه.ق - حله
    • 18 - على بن حسين بن عبد العالى - محقق ثانى - كركى - 862 ه.ق - 940 ه.ق - جبل عامل.
    • 19 - زين الدين على بن احمد - شهيد ثانى - 911 ه.ق - 966 ه.ق - جبل عامل.
    • 20 - حسين بن عبد الصمد - عز الدين - 918 ه.ق - 984 ه.ق - جبل عامل هرات.
    • 21 - احمد بن محمد - مقدس اردبيلى - - 993 ه.ق - نجف.
    • 22 سيد محمد بن على الموسوى الجبعى - صاحب مدارك - 926 ه.ق - 993 ه.ق - جباع لبنان.
    • 23 - عبد الله بن حسين - شوشترى - - 1011 ه.ق - اصفهان.
    • 24 - محمد بن حسين بن عبد الصمد - شيخ بهايى - 953ه.ق - 1031 ه.ق - اصفهان
    • 25 - محمد تقى بن على - مجلسى اول - - 1070 ه.ق - اصفهان.
    • 26 - محمد صالح بن احمد - مقدس صالح سروى - - 1086 ه.ق - اصفهان
    • 27 - حسين بن محمد - محققق خوانسارى - - 1097 ه.ق - اصفهان
    • 28 - محمد باقر بن محمد تقى - علامه مجلسى - مجلسى دوم - 1037ه.ق 1110 ه.ق - اصفهان
    • 29 - سيد عبد الله جزائرى - موسوى جزايرى - - 1173 ه.ق
    • 30 - محمد باقر بن محمد اكمل اصفهانى - وحيد بهبهانى - 1116 ه.ق 1205 ه.ق كربلا
    • 31 - شيخ جعفر بن خضر نجفى - كاشف الغطاء - - 1228 ه.ق - نجف
    • 32 - شيخ موسى بن جعفر - كاشف الغطاء - - 1256 ه.ق - نجف
    • 33 - شيخ على كاشف الغطاء - - 1254 ه.ق -
    • 34 - شيخ محمد حسن بن محمد باقر نجفى - صاحب جواهر - 1200 ه.ق - 1266 ه.ق - نجف
    • 35 - مرتضى بن محمد امين انصارى - شيخ انصارى - 1214 ه.ق 1281 ه.ق - نجف
    • 36 - سيد محمد حسن بن محمود - ميرزاى شيرازى - 1230ه.ق - 1312ه.ق - سامراء
    • 37 - محمد كاظم بن حسين - آخوند خراسانى - صاحب كفاية - 1255 ه.ق - 1329 ه.ق - نجف
    • 38 - سيد محمد كاظم بن عبد العظيم طباطبايى -× صاحب عروة سيد يزدى - 1247 ه.ق - 1337 ه.ق - نجف
    • 39 - محمدتقى بن محب على - ميرزاى شيرازى ميرزاى دوم - - 1339 ه.ق - كربلا
    • 40 - عبد الكريم بن محمد جعفر الحائرى - آيت الله موسس آقا شيخ - 1276ه.ق -1355 ه.ق - قم
    • 41 - ميرزا محمد حسين نائينى - محقق نائينى - 1276ه.ق -× 1355ه.ق -نجف
    • 42 - سيد ابوالحسن بن محمد موسوى - آيت الله اصفهانى - 1277 ه.ق 1365 ه.ق - نجف
    • 43 - سيد حسين بن سيد على طباطبايى - آيت الله بروجردى - 1292 ه.ق -1380 ه.ق قم
    • 44 - سيد محسن بن مهدى طباطبايى -آيت الله حكيم - 1306ه.ق -1390 ه.ق - نجف
    • 45 - سيد محمود حسينى شاهرودى - آيت الله شاهرودى - - 1394 ه.ق - نجف
    • 46 - سيد روح الله بن مصطفى موسوى - امام خمينى - 1320ه.ق - 1368 ه.ق - قم
    • 47 - سيد ابوالقاسم بن على موسوى - آيت الله خويى - 1317 ه.ق - 1413 ه.ق -نجف
    • 48 - سيد محمد رضا بن محمد باقر موسوى - آيت الله گلپايگانى - 1316ه.ق 1414 ه.ق - قم
    • 49 - محمد على بن - آيت الله اراكى - 1312 ه.ق - 1415 ه.ق - قم
    • 50 - مراجع كنونى قم
• حوزه علميه و سياست
• مسائل اقتصادى حوزه
  • منابع اقتصادى نظام حوزه
  • مسائل اقتصادى حوزه‏هاى علميه
  • پيشينه بودجه حوزه

اللَّهُمَّ بِيَدِكَ مَقَادِيرُ الدُّنْيَا وَ الآْخِرَةِ وَ بِيَدِكَ مَقَادِيرُ الْغِنَى وَ الْفَقْرِ وَ بِيَدِكَ مَقَادِيرُ الْخِذْلَانِ وَ النَّصْرِ اللَّهُمَّ بَارِكْ لِي فِي دِينِي وَ دُنْيَايَ وَ بَارِكْ لِي فِي أَهْلِي وَ مَالِي وَ وُلْدِي وَ بَارِكْ لِي فِي سَمْعِي وَ بَصَرِي وَ يَدَيَّ وَ رِجْلَيَّ وَ جَمِيعِ جَسَدِي وَ بَارِكْ لِي فِي عَقْلِي وَ ذِهْنِي وَ فَهْمِي وَ عِلْمِي وَ جَمِيعِ مَا خَوَّلْتَنِي اللَّهُمَّ أَوْسِعْ عَلَيَّ مِنْ رِزْقِكَ الْحَلَالِ وَ فُكَّ رَقَبَتِي مِنَ النَّارِ وَ أَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ دَارَ الْقَرَارِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ أَهْوَالِ الدُّنْيَا وَ الآْخِرَةِ وَ بَوَائِقِ الدَّهْرِ وَ مُصِيبَاتِ اللَّيَالِي وَ الْأَيَّامِ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ غَضِبْتَ عَلَيَّ وَ أَنْتَ رَبِّي فَلَا تُحِلَّهُ بِي يَا رَبَّ الْمُسْتَضْعَفِينَ وَ مِنْ شَرِّ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ فَسَلِّمْنِي وَ أَنْتَ رَبِّي فَلَا تَكِلْنِي إِلَى عَدُوِّي وَ لَا إِلَى صَدِيقِي وَ إِنْ لَمْ تَكُنْ غَضِبْتَ عَلَيَّ فَمَا أُبَالِي غَيْرَ أَنَّ عَافِيَتَكَ أَوْسَعُ لِي وَ أَهْنَأُ لِي إِلَهِي أَعُوذُ بِنُورِ وَجْهِكَ الَّذِي أَشْرَقَتْ بِهِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرَضُونَ وَ كَشَفْتَ بِهِ الظُّلْمَةَ عَنْ عِبَادِكَ مِنْ أَنْ يَحُلَّ بِي سَخَطُكَ لَكَ الْعُتْبَى حَتَّى تَرْضَى وَ إِذَا رَضِيتَ وَ بَعْدَ الرِّضَا وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِكَ

                                                                             (اقبال الاعمال، ترجمه محمد روحي، ج 1، ص373)

خداوندا، مقدرات دنيا و آخرت و ثروت و ناداري و ياري نکردن و ياري کردن فقط به دست تو است. خداوندا، دين و دنيا و آخرتم را مبارک گردان و نيز خانواده و دارايي و فرزندانم را مبارک گردان و نيز گوش و چشم و دست و پا و همه اعضاي تنم و عقل و ذهن و فهم و دانش و همه نعمت هايي را که به من ارزاني داشتي، مبارک گردان. خداوندا، روزي حلالت را بر من بگستران و من را از آتش جهنم آزاد کن و به رحمتت در سراي آرامش وارد کن. خدايا، به تو پناه مي برم از بيم هاي دنيا و آخرت و گرفتاري هاي روزگار و مصيبت هاي شب و روز. خدايا، اگر از من خشمگين باشي تو پروردگار من هستي، اي پروردگار ناتوانان، پس من را مشمول خشم خود مکن و از شر جنيان و انسان ها سالم بدار، که تو پروردگار من هستي، پس من را به دشمنم و يا به دوستم وامگذار؛ و اگر از من خشمگين نباشي، ديگر اعتنايي ندارم، جز اين که عافيت تو براي من گسترده تر و گواراتر است. خداوندا، به نور روي (اسما و صفات، يا ذات) تو که آسمان ها و زمين ها بدان روشن است و تاريکي را به واسطه آن از بندگانت برطرف نموده اي، پناه مي برم از اين که من را مشمول خشمت بکني، به سوي تو بازمي گردم تا اين که از من خشنود گردي و هنگام خشنودي و بعد از خشنودي ات نيز چنين هستم. هيچ دگرگوني و نيرويي نيست جز اين که به تو تحقق يابد.

تکفیر و احباط

سيدهاشم‏رسولى محلاّتى

آيةاللَّه جعفر سبحانى

على اكبر غفارى

آيت‏اللَّه شيخ على مشكينى

علامه مصطفوى

محمدتقى فلسفى

عبدالجواد فلاطورى

سيد عبدالأعلى سبزوارى

شهيد سيد عبّاس موسوى لبنانى

حاج آقا روح‏اللَّه خاتمى

ذبيح‏اللَّه محلاتى

شيخ على نمازى‏شاهرودى

شيخ بهاءالدين محلاتى

فريد گلپايگانى

فيض الاسلام

حسينعلى راشد

شيخ غلامحسين تبريزى

مُحَدِّثِ اُرْمَوى

حاج ميرزا احمد آشتيانى

سيدابراهيم حسينى

ميرزا على‏اكبر نوقانى

سيدهادى‏بجستانى‏خراسانى

شيخ محمدكاظم شيرازى

شيخ مرتضى طالقانى

محمّدطاهر تنكابنى

سيد محمد بادكوبه‏اى

محمدصادق فخرالاسلام

ميرزا حسين خليلى‏تهرانى

ميرزا ابراهيم دُنْبَلى خويى

سيّد على‏اكبر فال‏اسيرى

فاضل اردكانى

سيد على شوشترى

نجفی اصفهانی

ملا احمد نراقى

سید محسن اعرجی

ملامحمداسماعيل‏خواجويى

ملا عبدالله بحرانی

میرزا محمد شیروانی

محقق سبزواری

فاضل تونی

حسن بن زین الدین

شیخ علی منشار عاملی

میر سید علی همدانی

علی بن عیسی اربلی

فتال نیشابوری

ابوالفتح کراجکی

فرات کوفی

على بن حسين مسعودى

خلیل فراهیدی

سيّدعلى‏آقاقاضى‏طباطبايى

سيّدعبداللَّه‏بلادى‏بوشهرى

ميرزافتّاح‏شهيدى‏تبريزى

علاّمه سمنانى

محمّدتقى آملى

ملاّ على معصومى همدانى

سيّد محمّدصادق بحرالعلوم

محمّدتقى آملى

سيّد عبدالهادى‏شيرازى

ميرزا محمّدعلى‏اردوبادى

ميرزافتّاح‏شهيدى‏تبريزى

ملاّ عبّاس تربتى

سيّد محمّد مولانا

ابوعبداللَّه زنجانى

سيّد حسين‏بادكوبه‏اى

شيخ عبداللَّه مامقانى

سيّد ابوتراب موسوى خوانسارى

سيّد محمّدسعيدحَبُّوبى

سيّد احمد كربلايى‏تهرانى

سيّد مرتضى رضوى كشميرى

سيّد محمّد طباطبايى فشاركى

ميرزا ابوالقاسم كلانتر تهرانى

سيّد جعفر كشفى

محمّدابراهيم‏كرباسى

آقامحمّدعلى‏كرمانشاهى

مير محمّد صالح خاتون آبادى

محمّد علم‏الهدى

آقا حسين خوانسارى

فخرالدين طُريْحى‏

عبدالعلى حويزى

سيّد محمّدباقرميرداماد

ملاّ فتح‏اللَّه كاشانى

على بن حسن زوارى

محمّدبن‏ابى‏جمهوراحسائى

صاحب ارشاد القلوب

سيّد حيدر آملى

ابن داوود حلّى

ابن ميثم بحرانى

يحيى بن بِطْريق

ابن زهره

شيخ ابوالفتوح رازى

ابن شعبه حرّانى

محمد کشی

ابراهیم ثقفی

مقدس اردبيلى (متوفاى 993 ق.)

نجاشى (متوفاى 450 ق.)

محقق ثانى (متوفاى 940 ق.)

محقق حلى (متوفاى 676 ق.)

ميرزاى شيرازى (متوفاى 1312 ق.)

مير حامد حسين (متوفاى 1306 ق.)

ملا مهدى نراقى‏ (متوفاى 1209 ق.)

محمد تقى مجلسى‏ (متوفاى 1070 ق.)

محمد مهدى خالصى (متوفاى 1304 ش.)

كاشف‏الغطاء (متوفاى 1333 ش.)

ميرزا ابوالحسن جلوه (متوفاى 1314 ق.)

ميرزا جواد آقا ملكى (متوفاى 1304 ش.)

ميرزا كوچك خان جنگلى

ملا هادى سبزوارى (متوفاى 1289 ق.)

ملا على كنى (متوفاى 1306 ق.)

علّامه طَبْرِسي (متوفاي 548 ق.)

علامه شعرانى (متوفاى 1352 ش.)

قطب‏الدين راوندي (متوفاي 573 ق.)

علّامه سردار كابلى‏ (متوفاى 1331 ش.)

علاّمه محمّد تقى جعفرى‏ (1304 - 1377 ش.)

قاضى نوراللَّه شوشترى‏ (متوفاى 1019 ق.)

فيض كاشانى (متوفاى 1091 ق.)

علامه بلاغى (متوفاى 1313 ش.)

علّامه حلّى‏ (متوفاى 726 ق.)

صاحب بن عباد (متوفاى 385 ق.)

شيخ محمد رضا مظفر (متوفاى 1342 ش.)

شيخ مفيد (متوفاى 413 ق.)

شيخ محمد خيابانى‏ (متوفاى 1338ق.)

صاحب جواهر (متوفاى 1266 ق.)

صاحب حدائق‏ (متوفاى 1186 ق.)

علامه بحرانى (متوفاى 1107 ق.)

شيخ‏مرتضى‏انصارى (متوفاى 1298 ق.)

علامه امينى‏ (متوفاى 1349 ش.)

شرف‏الدين عاملى‏ (متوفاى 1337 ش.)

شهيد اول (متوفاى 786 ق.)

شيخ آقا بزرگ تهرانى‏ (متوفاى 1348 ش.)

شيخ فضل‏اللَّه نوری (متوفاى 1327 ق.)

شيخ طوسي (متوفاي 460 ق.)

شرف‏الدين عاملى‏ (متوفاى 1337 ش.)

شهيد اول (متوفاى 786 ق.)

شهيد آيةاللَّه سعيدى‏ (شهادت 20 3 1349 ش.)

شيخ صدوق (متوفاى 381 ق.)

شهيد نواب صفوى‏ (شهادت 1334 ش.)

سيد مرتضى (متوفاى 436 ق.)

سيد نعمت اللَّه جزايرى‏ (متوفاى 1112 ق.)

شهيد آيةاللَّه غفارى (شهادت 1353 ش.)

شيخ بهايى (متوفاى 1030 ق.)

خواجه‏نصيرالدين‏طوسى (متوفاى 673 ق.)

سيد بن طاووس (متوفاى 664 ق.)

سيد عبداللَّه شبر (متوفاى 1242 ق.)

آيةاللَّه شاه آبادى‏ (متوفاى 1328 ش.)

زين‏الدين‏بن‏على‏بن‏احمدعاملى(شهيدثانى)، (متوفاى 966 ق.)

سيد محمدباقر شفتى (متوفاى 1260 ق.)

سيد رضى (متوفاى 406 ق.)

آيةاللَّه العظمى‏سيدمحمدتقى‏خوانسارى‏ (متوفاى 1331 ش.)

حاج آقا نوراللَّه اصفهانى‏ (متوفاى 1306 ش.)

سيد محمد مجاهد(ره) (متوفاى 1242 ق.)

ثقةالاسلام كُلَينى (متوفاى 329 ق)

آيةاللَّه العظمى‏ سيد محمود شاهرودى‏ (متوفاى 1353 ش.)

آيةاللَّه كاشانى‏ (متوفاى 1340 ش.)

آيةاللَّه العظمى‏ شيخ عبدالكريم حائرى‏ (متوفاى 1315 ش.)

آيةاللَّه غروى اصفهانى‏ (متوفاى 1321 ش.)

سيد اسماعيل بلخى‏ (متوفاى 1347 ش.)

سيّد بحرالعلوم (متوفاى 1212 ق.)

سيد محسن امين‏ (متوفاى 1331 ش.)

سيد على خان كبير (متوفاى 1120 ق.)

آخوند خراسانى (متوفاى 1329 ق.)

ابن شهر آشوب

سيد عبدالحسين لارى‏ (متوفاى 1307 ش.)

ابن فهد حلى (متوفاى 841 ق.)

آیت الله مرندی

شرح مختصري از سيماي فرزانگان

پرسشی در باره دروغ

به‌نظر مي‌رسدكه دروغ در جامعه ما امري نهادينه، يا هنجاري عمومي شده است و تقريبا در همه سطوح اجتماعي مي‌توان لايه‌هاي متنوعي از آن را مشاهده كرد. همچنين به‌نظر مي‌رسد كه توصيه‌هاي مذهبي و اخلاقي براي كاستن از اين موج فزاينده تاثيري نداشته است. اكنون پرسش‌هايي كه در اين مورد مي‌توانم طرح كنم عبارتند از:

1- آيا دروغ گويي براي پيشبرد امور زندگي چيزي لازم، ضروري و مفيد است؟

به عنوان نمونه، مي‌توانم از كساني ياد كنم كه نياز به شغل دارند. به‌نظر مي‌رسد اكثر كساني كه در سال‌هاي گذشته و اكنون، براي استخدام شدن در يكي از ارگان‌هاي رسمي كشور خود را آماده مي‌كردند، تجربه‌اي از دروغ گويي را در مصاحبه‌هاي استخدامي و سودمندي آن را در مورد استخدام شدن داشته باشند.

همچنين، بسياري از مردم عادي و خرده‌پا كه به‌نحوي با پرداخت ماليات‌هاي مستقيم با دولت سر وكار دارند سودمندي دروغ گفتن را در ميزان پرداخت ماليات تجربه كرده‌اند. بسياري از دختران كه خود را نيازمند داشتن دوست پسر مي‌بينند و ارتباط پنهاني با دوست پسر برقرار مي‌كنند، در صورتي كه خطر آشكار شدن روابط پنهاني پيش آيد، دروغ گفتن به والدين و مربيان را سودمند تشخيص مي‌دهند. اين‌ها نمونه‌هايي آشكار از نياز به دروغ گفتن است. بگذريم از كساني كه مثلا به نماز خواندن اعتقادي ندارند اما براي مصلحت شغلي، خانوادگي، و اجتماعيِ خويش نماز مي‌خوانند.

2- اگر فرض اول را بپذيريم، كه دروغ در پاره‌اي موارد سودمند و ضروري است و در سرنوشت و زندگي فرد تاثيري جدي و انكار ناپذير دارد، اكنون مي‌توان اين پرسش را طرح كرد كه كدام بخش از اجتماع، و كدام گروه سني، و كدام طبقه‌ي اجتماعي نياز شديدتري به دروغ گويي دارد؟

شايد به‌ آساني و بدون يك پژوهش ميداني، نتوان گفت كه كدام گروه سني و كدام طبقه‌ي اجتماعي نياز بيشتري به دروغ گفتن دارد، اما به‌نظر مي‌رسد كه با تعريف تشخيص نيازهاي ابتدايي براي هر انساني، و موانع برآورده شدنِ آن نيازها، ضرورت دروغ گفتن آشكار مي‌شود. به‌تعبير ديگر، همانگونه كه در هنگام ضرورت، خوردنِ مردار(اكل ميته) امري جايز دانسته شده است، دروغ گفتن ممكن است براي بخشي از مردم فرو دست و درمانده يك اضطرار باشد. اما اين اضطرار براي كدام گروه سني و كدام گروه اجتماعي است؟

3- عوامل باز دارنده‌اي كه از راست‌گويي افراد پيشگيري مي‌كند كدام است؟

مثلا شاگرد مدرسه‌اي كه در هنگام امتحان تقلب مي‌كند، چنانچه مراقب جلسه به او مشكوك شود و او را متهم به تقلب كند، براي شاگرد دو راه در پيش است، اگر دروغ بگويد و تقلب خود را انكار كند به‌هرحال نمره‌اي كم يا زياد خواهد گرفت اما اگر راست بگويد و اقرار كند كه تقلب كرده است معمولا با نمره صفر مواجه مي‌شود. دختر يا پسري كه روابط خود را با جنس مخالف پنهان مي‌كند هنگامي كه مورد پرسش قرار گيرد اگر راست بگويد ممكن است مورد سرزنش يا تنبيه قرار بگيرد در صورتي كه اگر دروغ بگويد اين سرزنش و تنبيه به‌سراغش نخواهد آمد. آيا عوامل بازدارنده‌ي راست‌گويي را مي‌توان از اين دست دانست؟

4- به‌نظر مي‌رسد كه هميشه هم دروغ گويي به عنوان يك ضرورت در حد خوردن گوشت مردار به هنگام ضرورت (اكل ميته) نيست، يعني ممكن است گروه‌هايي، يا طبقه‌ي اجتماعيِ خاصي در جامعه باشد كه نه براي برآورده كردن نيازهاي ابتدايي بلكه براي برآورده كردن اميال ديگري دروغ مي‌گويند كه شايد اين اميال در مناسبات انساني و در پيشگاه خردِ جمعي محكوم باشد. مثلا مانند ممكن است كساني مانند مسئولان و مديران رده‌هاي بالا، يا صاحبان قدرت و صاحبان سرمايه‌هاي كلان، براي حفظ موقعيت خود، يا براي به‌دست آوردن موقعيتي فراتر به دروغ گويي متوسل شوند. براي ورود به اين قسمت از بحث، مي‌توان با انجام يك پژوهش ميداني، مشخص كرد كه آيا از نظر مردم عادي، به ويژه از نگاه نسل جوان، اني گونه كسان، راستگو تلقي مي‌شوند يا دروغگو؟.

5- آيا دروغ گويي در اين شرايط كه ما در آن هستيم آسيب زا هم هست؟ و اگر هست آسيب هاي ناشي از آن چيست و متوجه چه بخش از جامعه خواهد بود؟

6- اگر مشخص شود كه دروغ‌گويي به‌هر‌حال آسيب‌هايي هم دارد، به اين معني كه زيانمنديِ آن بيش از منافع آن است، بنا براين نمي‌توان در برابر آن بي‌تفاوت ماند. ممكن است اين آسيب‌ها رواني باشد، يا ممكن است اقتصادي، سياسي و اجتماعي باشد. فرض كنيد دختري روابط خود را با دوست پسري كه دارد از پدر و مادر پنهان كند و به بهانه كلاس يا خريد به ديدار دوست پسرش برود، آيا اين دوستيِ پنهان آسيب بيشتري خواهد داشت؟ يا برملا كردن آن، شفاف بودن و تحت مراقبت و تربيت والدين قرار گرفتن آن روابط؟. همچنين، هنگامي كه افرادي براي استخدام شدن در يك نهاد دولتي، خود را ناگزير از دروغ‌گويي مي‌بينند، بعدا سازو كارِ آن نهاد به چه وضعي در خواهد آمد؟. آيا مديران و مسئولان مي‌دانند كه كارمندانشان به‌آنها دروغ هم مي‌گويند، و مطابق اين دانسته‌ها برنامه ريزي مي‌كنند؟.

××××××

پرسش‌هاي فوق، هنوز خام و غير كارشناسانه است و صرفا براي توجه دادن مخاطب به برخي ابعاد مسئله مي‌باشد. شما هم كمك كنيد تا اين پرسش‌ها دقيق‌تر و سنجيده‌تر شود. آنچه بنويسيد در بخش نقد و نظر اين سايت گنجانده خواهد شد و پاسخ به‌اين پرسش‌ها نيز بيشتر به‌عهده‌ي عالمان ديني، معلمان اخلاق، و كارشناسان و پژوهشگرانِ علوم اجتماعي و روانشناسي خواهد بود.

علي طهماسبي

پرسشی در باره دروغ

به‌نظر مي‌رسدكه دروغ در جامعه ما امري نهادينه، يا هنجاري عمومي شده است و تقريبا در همه سطوح اجتماعي مي‌توان لايه‌هاي متنوعي از آن را مشاهده كرد. همچنين به‌نظر مي‌رسد كه توصيه‌هاي مذهبي و اخلاقي براي كاستن از اين موج فزاينده تاثيري نداشته است. اكنون پرسش‌هايي كه در اين مورد مي‌توانم طرح كنم عبارتند از:

1- آيا دروغ گويي براي پيشبرد امور زندگي چيزي لازم، ضروري و مفيد است؟

به عنوان نمونه، مي‌توانم از كساني ياد كنم كه نياز به شغل دارند. به‌نظر مي‌رسد اكثر كساني كه در سال‌هاي گذشته و اكنون، براي استخدام شدن در يكي از ارگان‌هاي رسمي كشور خود را آماده مي‌كردند، تجربه‌اي از دروغ گويي را در مصاحبه‌هاي استخدامي و سودمندي آن را در مورد استخدام شدن داشته باشند.

همچنين، بسياري از مردم عادي و خرده‌پا كه به‌نحوي با پرداخت ماليات‌هاي مستقيم با دولت سر وكار دارند سودمندي دروغ گفتن را در ميزان پرداخت ماليات تجربه كرده‌اند. بسياري از دختران كه خود را نيازمند داشتن دوست پسر مي‌بينند و ارتباط پنهاني با دوست پسر برقرار مي‌كنند، در صورتي كه خطر آشكار شدن روابط پنهاني پيش آيد، دروغ گفتن به والدين و مربيان را سودمند تشخيص مي‌دهند. اين‌ها نمونه‌هايي آشكار از نياز به دروغ گفتن است. بگذريم از كساني كه مثلا به نماز خواندن اعتقادي ندارند اما براي مصلحت شغلي، خانوادگي، و اجتماعيِ خويش نماز مي‌خوانند.

2- اگر فرض اول را بپذيريم، كه دروغ در پاره‌اي موارد سودمند و ضروري است و در سرنوشت و زندگي فرد تاثيري جدي و انكار ناپذير دارد، اكنون مي‌توان اين پرسش را طرح كرد كه كدام بخش از اجتماع، و كدام گروه سني، و كدام طبقه‌ي اجتماعي نياز شديدتري به دروغ گويي دارد؟

شايد به‌ آساني و بدون يك پژوهش ميداني، نتوان گفت كه كدام گروه سني و كدام طبقه‌ي اجتماعي نياز بيشتري به دروغ گفتن دارد، اما به‌نظر مي‌رسد كه با تعريف تشخيص نيازهاي ابتدايي براي هر انساني، و موانع برآورده شدنِ آن نيازها، ضرورت دروغ گفتن آشكار مي‌شود. به‌تعبير ديگر، همانگونه كه در هنگام ضرورت، خوردنِ مردار(اكل ميته) امري جايز دانسته شده است، دروغ گفتن ممكن است براي بخشي از مردم فرو دست و درمانده يك اضطرار باشد. اما اين اضطرار براي كدام گروه سني و كدام گروه اجتماعي است؟

3- عوامل باز دارنده‌اي كه از راست‌گويي افراد پيشگيري مي‌كند كدام است؟

مثلا شاگرد مدرسه‌اي كه در هنگام امتحان تقلب مي‌كند، چنانچه مراقب جلسه به او مشكوك شود و او را متهم به تقلب كند، براي شاگرد دو راه در پيش است، اگر دروغ بگويد و تقلب خود را انكار كند به‌هرحال نمره‌اي كم يا زياد خواهد گرفت اما اگر راست بگويد و اقرار كند كه تقلب كرده است معمولا با نمره صفر مواجه مي‌شود. دختر يا پسري كه روابط خود را با جنس مخالف پنهان مي‌كند هنگامي كه مورد پرسش قرار گيرد اگر راست بگويد ممكن است مورد سرزنش يا تنبيه قرار بگيرد در صورتي كه اگر دروغ بگويد اين سرزنش و تنبيه به‌سراغش نخواهد آمد. آيا عوامل بازدارنده‌ي راست‌گويي را مي‌توان از اين دست دانست؟

4- به‌نظر مي‌رسد كه هميشه هم دروغ گويي به عنوان يك ضرورت در حد خوردن گوشت مردار به هنگام ضرورت (اكل ميته) نيست، يعني ممكن است گروه‌هايي، يا طبقه‌ي اجتماعيِ خاصي در جامعه باشد كه نه براي برآورده كردن نيازهاي ابتدايي بلكه براي برآورده كردن اميال ديگري دروغ مي‌گويند كه شايد اين اميال در مناسبات انساني و در پيشگاه خردِ جمعي محكوم باشد. مثلا مانند ممكن است كساني مانند مسئولان و مديران رده‌هاي بالا، يا صاحبان قدرت و صاحبان سرمايه‌هاي كلان، براي حفظ موقعيت خود، يا براي به‌دست آوردن موقعيتي فراتر به دروغ گويي متوسل شوند. براي ورود به اين قسمت از بحث، مي‌توان با انجام يك پژوهش ميداني، مشخص كرد كه آيا از نظر مردم عادي، به ويژه از نگاه نسل جوان، اني گونه كسان، راستگو تلقي مي‌شوند يا دروغگو؟.

5- آيا دروغ گويي در اين شرايط كه ما در آن هستيم آسيب زا هم هست؟ و اگر هست آسيب هاي ناشي از آن چيست و متوجه چه بخش از جامعه خواهد بود؟

6- اگر مشخص شود كه دروغ‌گويي به‌هر‌حال آسيب‌هايي هم دارد، به اين معني كه زيانمنديِ آن بيش از منافع آن است، بنا براين نمي‌توان در برابر آن بي‌تفاوت ماند. ممكن است اين آسيب‌ها رواني باشد، يا ممكن است اقتصادي، سياسي و اجتماعي باشد. فرض كنيد دختري روابط خود را با دوست پسري كه دارد از پدر و مادر پنهان كند و به بهانه كلاس يا خريد به ديدار دوست پسرش برود، آيا اين دوستيِ پنهان آسيب بيشتري خواهد داشت؟ يا برملا كردن آن، شفاف بودن و تحت مراقبت و تربيت والدين قرار گرفتن آن روابط؟. همچنين، هنگامي كه افرادي براي استخدام شدن در يك نهاد دولتي، خود را ناگزير از دروغ‌گويي مي‌بينند، بعدا سازو كارِ آن نهاد به چه وضعي در خواهد آمد؟. آيا مديران و مسئولان مي‌دانند كه كارمندانشان به‌آنها دروغ هم مي‌گويند، و مطابق اين دانسته‌ها برنامه ريزي مي‌كنند؟.

××××××

پرسش‌هاي فوق، هنوز خام و غير كارشناسانه است و صرفا براي توجه دادن مخاطب به برخي ابعاد مسئله مي‌باشد. شما هم كمك كنيد تا اين پرسش‌ها دقيق‌تر و سنجيده‌تر شود. آنچه بنويسيد در بخش نقد و نظر اين سايت گنجانده خواهد شد و پاسخ به‌اين پرسش‌ها نيز بيشتر به‌عهده‌ي عالمان ديني، معلمان اخلاق، و كارشناسان و پژوهشگرانِ علوم اجتماعي و روانشناسي خواهد بود.

علي طهماسبي

دروغ گناه كبيره است

گناه و فطرت

گناه رفتارى است كه بشر به حسب فطرت از آن بيزار است و مرتكب آن را پليد وبدكار مى‏شمارد. قضاوت‏هاى فطرى بشر، تنها با توجه به موضوع است، يعنى همين‏اندازه كه موضوع، مورد توجه قرار گرفت، فطرت حكم مى‏كند و احتياج به مطالعه‏چيزهاى ديگر ندارد.

احكام فطرت به جز احكام عقل است، زيرا قضاوت‏هاى فطرى در كودك و درديوانه موجود است، در صورتى كه تشخيص عقلى صحيح كامل در اين دو موجودنمى‏باشد.

كودك و ديوانه هر دو ظلم را زشت مى‏شمارند و از آن تنفر دارند. كودك وقتى‏ببيند كودك ديگر را كتك مى‏زنند مى‏گريد و از زننده بيزارى مى‏جويد.

هماهنگى عقل با فطرت

عقل نيز مانند فطرت، گناه را زشت و ناروا مى‏شمارد و گناه كار را سزاوار كيفرمى‏داند. تفاوتى كه ميان عقل و فطرت موجود است، آن است كه عقل، گاهى به علل‏خارجى، گناه كار را مستحق عقاب نمى‏داند، چنان كه در هنگام اضطرار، بسيارى ازنارواها را روا مى‏شمارد.

به طور كلى، عقل براى قضاوت‏هاى فطرت، حدودى قائل مى‏شود و آن‏ها راهمان طور كه هست نمى‏پذيرد و افرادى را از تحت موضوعات حكم فطرت، خارج‏مى‏كند و افرادى را داخل مى‏كند.

دين

دين هم با فطرت و عقل موافق است، يعنى گناه را ناروا و گنه كار را مستحق عقاب‏مى‏داند. چون بر جامعه انسانيت، شهوت و غضب حكومت مى‏كند و اين دو مانعى‏بسيار بزرگ براى جلوگيرى از قضاوت‏هاى فطرت و عقل به شمار مى‏آيند، زيراتسلط هر يك از شهوت و غضب بر مغز، پرده‏اى پيش تشخيص صحيح فطرت وعقل مى‏كشد، خداى بزرگ، دين را براى سعادت جامعه بشرى فرستاد كه آن را به‏سوى فطرت اصلى و تشخيص عقلى صحيح رهنمايى كند. تسلط شهوت و غضب،هر چه بر جامعه بيش‏تر شود، نياز جامعه به دين بيش‏تر خواهد بود، به ويژه اگربيمارى‏هاى روحى و نفسانى در آن فراوان باشد.

دروغ گناه است

فطرت بشرى از دروغ بيزار است و دروغ گو را پست و نابكار مى‏داند. عقل پاك ونيالوده، دروغ را زشت مى‏شمارد و دروغ گو را سزاوار تنبيه و كيفر مى‏داند. همه‏دين‏ها دروغ را حرام و ناروا گفته‏اند. چنان كه شيخ انصارى در كتاب مكاسب تصريح‏مى‏كند، دين مقدس اسلام، دروغ گو را فاسق و پرده‏در ناميده.

و پيشوايان بزرگ اين دين جهانى، جهانيان را از دروغ بر حذر داشته‏اند.

گناه كبيره

در نظر اسلام، گناهان با هم تفاوت دارند. پاره‏اى از گناهان، زشت‏تر و پليدتر ونارواتر هستند; اسلام اين‏ها را كبيره ناميده است.

اسلام كسى را شايسته پيشوايى مى‏داند كه عادل و درست كار باشد. عادل كسى‏است كه مرتكب گناه كبيره نشود كه شماره آن‏ها را 25 گفته‏اند.

گناهانى كه شومى آن‏ها به اندازه گناهان كبيره نباشد، صغيره ناميده شده‏اند.

دروغ، گناه كبيره است

پيغمبر اسلام فرمود:

«الا اخبركم باكبر الكبائر: الاشراك بالله، و عقوق الوالدين، و قول الزور; ⁽¹⁾ .

بزرگ‏ترين گناهان كبيره را به شما اعلام مى‏دارم: شرك به خدا، نامهربانى به پدر و مادر،سخن دروغ.»

شرك به خدا يعنى در پرستش براى خدا شريك قرار دادن و خداى يگانه رادوگانه خواندن و موجودى ديگر را مانند خداى عبادت كردن و آفريننده‏اى ديگر به‏جز ذات پاك خداوند يكتا براى جهان دانستن.

نامهربانى به پدر و مادر، يعنى حقوق آن‏ها را مراعات نكردن و مراسم اطاعت وادب را نسبت‏به آن‏ها به جاى نياوردن و نافرمان بودن.

سخن دروغ سومين گناه از بزرگ‏ترين گناهان بزرگ مى‏باشد.

قرآن اين دروغ‏گو را رسوا كرد

گفته شد: دين مقدس اسلام، دروغ گو را فاسق و پرده در ناميده; اينك گواه:

رسول خداصلى الله عليه وآله در سال نهم هجرت، وليد را به سوى عشيره مصطلق بفرستاد تامقدار بدهى دينى آن‏ها را تعيين كند و زكات آن‏ها را بگيرد و بياورد. مصطلقيان كه‏آگاه شدند، همگى سوار بر اسب شدند و به استقبال وليد شتافتند. وليد كه از آنان‏كينه‏اى در دل داشت، وقت را غنيمت‏شمرد و با شتاب به سوى رسول خداصلى الله عليه وآله بازگشت و گزارشى دروغين داد كه عشيره بنى مصطلق از دين برگشته‏اند، از اين رو ازدادن زكات امتناع ورزيدند و آهنگ كشتن مرا كردند.

مقصود وليد اين بود كه رسول خدا را برانگيزد، تا سپاهى براى سركوبى‏بنى‏مصطلق گسيل دارد، در نتيجه انتقام خود را از آن‏ها كشيده باشد.

پيغمبر اسلام گزارش دروغ وليد پليد را تصديق نفرمود، ولى دسته‏هايى ازمسلمانان كه ايمانى محكم نداشتند و چندان مطيع پيغمبر نبودند، گزارش وليد را باوركردند.

اينان به رسول خداصلى الله عليه وآله فشار مى‏آوردند كه براى كوبيدن عشيره مصطلق اقدام‏كند. در اين هنگام، قرآن نازل شد و وليد را فاسق و پرده‏در ناميد و او را مفتضح‏گردانيد:

«يا ايها الذين آمنوا ان جائكم فاسق بنبا فتبينوا ان تصيبوا قوما بجهالة فتصبحواعلى ما فعلتم نادمين× واعلموا ان فيكم رسول الله لو يطيعكم فى كثير من الامرلعنتم; ⁽²⁾ .

اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد، اگر پرده درى به شما خبرى داد، تحقيق كنيد! مبادا از روى‏نادانى به مردمى زيان برسانيد! و بدانيد كه رسول خدا در ميان شما مى‏باشد. اگر شما را دربسيارى از كارها اطاعت كند به بدبختى خواهيد افتاد.» ⁽³⁾ .

قرآن، مسلمانان را از باور كردن گزارش وليد باز داشت و وى را فاسق و پرده درلقب داد و از بى گدار به آب زدن و بدون تحقيق اقدام كردن، بر حذر داشت.

دستور كلى كه از قرآن استفاده مى‏شود، آن است كه وظيفه مسلمانان در برابرخبرى كه صحتش مورد ترديد است، تحقيق و جست و جوست; نه بايستى آن رابه زودى رد كرد و نه بايستى به زودى پذيرفتش.

قرآن به مسلمانان غافل و خود خواه اعلام داشت كه نبايد نظريات خود را بررسول خدا تحميل كنند. مسلمان بايستى مطيع و منقاد پيغمبر اسلام باشد.

دروغ در دروغ

تاريخ نويسانى كه دوستى وليد را به دل مى‏پرورانيده‏اند، نتوانسته‏اند اين نقطه‏سياه را براى وليد تحمل كنند، از اين رو آنان داستان را دگر گونه كرده و چنين‏آورده‏اند:

چون وليد از عشيره بنى مصطلق، كينه‏اى داشت، از استقبال آن‏ها بهراسيد و گمان‏برد كه آن‏ها قصد قتلش را دارند، لذا به زودى برگشت و چنان گزارشى داد.

اگر داستان اين گونه باشد، پس وليد دروغ گو نبوده، بلكه اشتباهى كرده، ولى‏قرآن مى‏گويد: وليد، فاسق، يعنى دروغ گو بوده است. قرآن دروغ دوستان وليد را درتاريخ نيز روشن مى‏كند. چه بسيار داستان‏هايى كه در تاريخ دگر گونه نقل شده،و چقدر مجعولات تاريخ فراوان است.

بوى گند دروغ

رسول خداصلى الله عليه وآله فرمود:

«ان المؤمن اذا كذب بغير عذر لعنه سبعون الف ملك و خرج من قلبه نتن حتى يبلغ‏العرش; ⁽⁴⁾ .

مؤمن هرگاه بدون عذر دروغ بگويد، هفتاد هزار ملك، لعنتش مى‏كنند (يعنى ازخدا مى‏خواهند كه از حمت‏خود دورش سازد، مورد لطفش قرار ندهد) و نيز بر اثردروغ، بوى گندى از قلبش بيرون مى‏آيد كه جهان را پر مى‏كند و مى‏رود تا به عرش خداى‏برسد.»

توضيح اين سخن آن كه، هر گناهى صورتى در پرده دارد كه در عالم بصيرت وحقايق، بدان نمايان مى‏شود; كسى كه شايستگى پس زدن اين پرده و ديدن حقايق راداشته باشد، شايد بتواند چهره كريه پنهانى گناه را ببيند; چنان كه نيكو كارى‏ها نيز هركدام صورتى بسيار زيبا در عالم مثال دارند، كه اگر چشم دل به آن عالم گشوده شود،آن چهره‏هاى زيبا را خواهد ديد.

دروغ گو نيز در آن عالم، چهره‏اى زشت و قيافه‏اى منفور دارد كه يكى ازخصوصيات آن، بوى گندى است كه از قلبش خارج مى‏شود كه آسمانيان و ملكوتيان‏را از او بيزار و متنفر مى‏سازد.

دروغ گو را مادامى كه دروغ مى‏گويد در آن عالم قدس راهى نيست. عالم قدس،جهان آسايش و خوشبختى است. چگونه مى‏شود كسى را در آن جهان، بار باشد،در صورتى كه قدسيان از وجودش در عذاب باشند.

دروغ گو، در اين جهان، رسوا و سخنانش نزد همه كس بى ارزش مى‏باشد.

مى‏گويند: دروغ كه از دور مى‏آيد، يك پايش مى‏لنگد، يعنى همه كس دروغ راتشخيص مى‏دهد.

ممكن است كسانى شتر مآبى كنند (اين صفت در ايران خيلى رواج دارد) و دروغ‏دروغ گو را به رخش نكشند، ولى در دل از او بيزار مى‏باشند و براى سخنش اعتبارى‏قائل نيستند; در پشت‏سر، دروغ گويى او را به دگران مى‏گويند و گند رسوايى او راپراكنده‏تر مى‏سازند.

دروغ به زن و فرزند

مرد اگر در خانه به زن و فرزند خود دروغ بگويد، اعتبار و حيثيتش نزد آن‏هامى‏رود و براى سخنانش قيمتى قائل نخواهند شد. كسى كه در خانه خود احترامى‏ندارد، بسيار بدبخت مى‏باشد.

هر كس كه در بيرون احترام نداشته باشد، خود را دلخوش مى‏دارد كه در خانه نزدزن و فرزند احترام دارد. بيچاره دروغ گو، چقدر بدبخت است، نه پيش بيگانگان‏احترامى دارد و نه پيش زن و فرزندانش.

مرد كه به زن و فرزندش دروغ گفت، آن‏ها نيز از او ياد مى‏گيرند و دروغ گومى‏شوند و بدو دروغ مى‏گويند، در نتيجه اعتماد در خانواده از ميان مى‏رود و اين‏كانون آسايش، تبديل به كانون ناراحتى و شكنجه مى‏گردد. آيا زندگى از اين تلخ‏ترمى‏شود كه مرد به زنش اعتماد نداشته باشد و زن سخن شوهرش را باور نكند، پدر ازفرزندش دروغ بشنود و فرزند از پدر؟ فرزندان و نونهالان اين خانواده چگونه‏خواهند شد؟ فرزندى كه بايستى به راستى و درستى تربيت‏شود، به جاى آن در كانون‏دروغ و ناراستى پرورش مى‏يابد. شما خود قضاوت كنيد كه اين بچه‏هاى خردسال كه‏در آينده مرد مى‏شوند، چگونه فردى از جامعه خواهند بود.

دوست عزيز

اگر دروغ نگفته‏اى خوشا به حالت، ولى اگر گاهى دروغى مى‏گويى، بيا ازهمين‏جا باهم تصميمى بگيريم و ست‏به دست‏يكدگر بدهيم و پيمانى ببنديم كه‏ديگر دروغ نگوييم و اين بى ارجى در اين جهان و بوى گند در عالم حقايق را از خوددور كنيم تا خدا و رسول او را از خود راضى كنيم، تا سماواتيان و قدسيان، ما را به‏جايگاه خود راه دهند، تا در نظر مردم، ارجمند گرديم، تا رسوايى و بى آبرويى تبديل‏به عزت گردد، تبديل به شرف گردد، تبديل به آبرو شود، تا در دنيا و آخرت عزيز ومحترم باشيم، تا نزد خدا و خلق سر بلند باشيم، تا در آتش جهنم نسوزيم، تا در بهشت‏جاويد، جاى داشته باشيم.

دوست عزيز از دروغ بپرهيز و از دروغ، نزد فرزندان و پيروان خود، بيش‏تربپرهيز، زيرا در اين صورت، دروغ تو تصاعد عددى و هندسى پيدا مى‏كند و يك‏دروغ تو مساوى با چندين دروغ مى‏شود. هنگامى كه خاموش هستى، دروغى كه آنان‏مى‏گويند، در آن شركت دارى و همچنين در هنگام خواب و پس از مرگ.

چقدر بدبخت است، مرده‏اى كه در گور باشد و پيوسته در نامه عملش گناهى‏بنويسند!

دروغ پدر و مادر

دروغ پدر و مادر، از دروغ‏هاى ديگر، زشت‏تر و ناپسندتر است. دروغ آنان از دونظر زشت است:

يكى از نظر زشتى خود دروغ، ديگر از نظر تعليم دروغ گويى به فرزند و پرورش‏فردى نادرست و تقديم آن به جامعه.

پدر و مادر نبايستى مؤسس مكتب دروغ گويى در دودمان خود باشند و هر چند گاه‏فردى دروغ گو پرورش دهند، تا هم خود را گناه كار كرده و هم نور ديده خود را بدبخت‏سازند و هم دريچه فساد را به روى جامعه گشوده و فسادى بر فساد آن بيفزايند.

پدر و مادر دروغ گو، دوست فرزند خود نيستند و بر خلاف فطرت مهر به فرزند،قدم برمى دارند; آنان دشمن فرزند خود هستند، زيرا نه تنها راه سعادت را بر اومى‏بندند، بلكه كودك بى گناه خويش را در سراشيبى ذلت و خوارى سرازير مى‏كنند ودر منجلاب گناه كارى‏اش غوطه ور مى‏سازند.

از همين نظر است كه معلمان بايستى شديدا از دروغ احتراز كنند تا براى شاگردان،راهنماى سعادت و خوشبختى باشند، نه سرازير كننده آن‏ها در چاه شقاوت و بدبختى.

و به طور كلى هر فردى كه داراى موقعيتى است كه رفتارش سرمشق يك يا دو ياچند تن مى‏باشد، نبايد با دروغ سر و كار داشته باشد تا مبادا رهبر بدبختى و معلم‏مكتب دروغ گويى گردد. تربيت‏يافتگان مكتب او، هر چه دروغ بگويند و به وسيله‏دروغ به سوى هر گناهى قدم بردارند، بلكه هر چه زيان و بيچارگى از اين راه نصيب‏آن‏ها بشود، گناه كار و جنايت كار اصلى او خواهد بود و زيان از ناحيه او به آن‏هارسيده و عامل بيچارگى و بدبختى آن‏ها در دنيا و آخرت او مى‏باشد و بس.

پى‏نوشتها:

1) المحجة البيضاء، ج 5، ص 242.

2) حجرات (49) آيه 6.

3) مجمع البيان، ج 9، ص 132، ذيل همين آيه.

4) محمد بن محمد سبزوارى، جامع الاخبار، ص 417، فصل في الكذب و الصدق، ح 1158.