آيت‌الله فاضل لنكراني، سخنرانان و مداحان را از بيان مطالب تحريف شده و شرك آميز برحذر داشتند.
اين مرجع تقليد طي پيامي‌خطاب به خطبا و مداحان ضمن اشاره به نقش عاشوراي حسيني در تجديد حزن و ماتم در قلوب خاتم اوليا امام زمان(عج) و مسلمانان و انسان‌هاي آزاده، يادآور شدند: حادثه عاشورا تنها حادثه جاودان تاريخ است كه هيچگاه به فراموشي سپرده نمي‌شود و هرچه زمان مي‌گذرد، علاقمندان به آن حضرت افزون مي‌گردد، از اين جهت بر پيروان اباعبدالله الحسين(ع) لازم است در حفظ و تعظيم هرچه بيشتر آن بكوشند و مراسم عزاداري را رونق بيشتري دهند.
ايشان آنگاه افزودند: نكته‌اي را كه لازم است توجه شود آن است كه امروزه از طرفي گروه‌ها و فرقه‌هاي ضاله مانند وهابيت و حكومت‌هاي جائر همچو اسرائيل و آمريكا درصدد هدم دين اسلام و ضربه زدن به مذهب اهل بيت عصمت و طهارتند. وهابيت با تهمت‌ها و افترائات فراوان و نشر افكار غير صحيح و مخالف با قرآن و سنت پيامبر(ص) و سخره گرفتن مظاهر ديني از جمله عزاداري و گريستن بر مصائب حسين بن علي(ع) كه همه انبياء از آدم تا خاتم بر او گريستند، به مبارزه برخاسته و در گوشه و كنار ايران و ساير بلاد اسلامي ‌با امكانات دنياي كفر و استبداد و استعمار تحركاتي نموده و با تحريف و تفسير به رأي نسبت به برخي از آيات شريفه قرآن، دين عزيز را تحريف و شيعه را رمي ‌به شرك نموده و به دنبال جدا نمودن مردم از گوهر ناب ولايت ائمه معصومين (عليهم‌السلام) هستند.
آيت‌الله فاضل لنكراني تصريح كردند: استكبار جهاني و سازمان سيا بر طبق اخبار واصله بودجه فراواني را براي تخريب شيعه اختصاص داده و يكي از راهكارهاي خود را تحريف در عزاداري اباعبدالله و سوق دادن به مسيري غيرصحيح قرار داده اند از طرف ديگر پيروان اباعبدالله(ع) و كساني كه در ارادت آنان به آن حضرت ترديدي نيست، برخي از آنان بر اين طبل كوبيده و با بي توجهي همان امري را كه دشمنان دين مي‌خواهند دنبال مي‌كنند و اين بسيار جاي تأسف است.
اين مرجع تقليد در ادامه پيام خود با تأكيد بر اينكه «امروزه وهابيت، شيعه را متهم به شرك مي‌كند» خاطرنشان ساختند: مذهبي كه بالاترين معارف توحيدي را دارد و بزرگ مرد ميدان توحيد اميرالمؤمنين(ع) رهبر و مقتداي او است چرا بايد گوينده اي با اشعار غيرصحيح كه از آن بوي كفر و شرك استشمام مي‌شود به اين هدف كمك كند؟ ما مكرر گفته ايم چنانچه اين اشخاص از روي فهم و اختيار بگويند از مصاديق شرك است و شيعه از چنين افرادي بيزاري مي‌جويد.
ايشان يادآوري كردند: خطباء محترم و مداحان مكرم كه افتخار خدمتگزاري به اين آستان را دارند و چه توفيقي از اين بالاتر، بايد نسبت به اين امور توجه بيشتري داشته باشند و نگذارند ايادي مسموم آن را دستخوش اهداف شوم خود قرار دهند.
آيت‌الله فاضل لنكراني در پايان اظهار داشتند: مردم عزيز بايد نسبت به گفتار گويندگان و اشعار مرثيه سرايان دقت عميق داشته باشند و مطالب را به صورت مستند مورد پذيرش قرار دهند مبادا از كساني باشيم كه مشمول آيه شريفه «الذين ضل سعيهم في الحياة الدنيا و هم يحسبون انهم يحسنون صنعا»، قرار گيريم خداوند همه ما را با حسين بن علي(ع) محشور فرمايد.

پايگاه اطلاع رساني دفتر حفظ و نشرآثار آيت الله خامنه اي استفتائات ايشان درباره مراسم عزاداري را منتشر كرده است .در زير متن پرسش و پاسخ را مطالعه مي كنيد.

#: در حسينيه‏ها و مساجد بيشتر مناطق بخصوص روستاها مراسم شبيه‏خوانى به‏( شبيه خوانى: نمايش وقايع حادثه كربلا است كه بصورت سنتى در يك مكان ثابت و يا در حال حركت در مسيرهاى عزادارى حسينى انجام مى شود. ) اعتبار اينكه از سنتهاى قديمى است برگزار مى‏شود كه گاهى اثر مثبتى در نفوس مردم دارد، اين مراسم چه حكمى دارند؟
اگر مراسم شبيه‏خوانى مشتمل بر امور دروغ و باطل نباشند و مستلزم مفسده هم نباشند و با توجه به مقتضيات زمان باعث وهن مذهب حق هم نشوند، اشكال ندارند، ولى در عين حال بهتر است كه به جاى آنها، مجالس وعظ و ارشاد و ذكر مصائب حسينى و مرثيه خوانى بر پا شود.

#: استفاده از طبل و سنج و شيپور و همچنين زنجيرهايى كه داراى تيغ هستند در مجالس و دسته‏هاى عزادارى چه حكمى دارد؟
اگر استفاده از زنجيرهاى مزبور موجب وهن مذهب در برابر مردم شود و يا باعث ضرر بدنى قابل توجهى گردد، جايز نيست ولى استفاده از شيپور و طبل و سنج به نحو متعارف اشكال ندارد.

#: در بعضى از مساجد در ايام عزادارى از عَلَم‏هاى متعددى استفاده مى‏شود كه‏(چوب يا آهن بزرگى است كه به صورت افقى بر روى كتف انسان در جلوى هيئت‏ها و دسته‏هاى عزادارى حسينى به عنوان نوعى شعار حمل مى‏شود و بالاى آن صفحه‏هاى فنرى قابل انعطافى وجود دارد كه مزيّن به پَر و جواهرات و مجسمه و غيرآنهاست.)داراى تزئينات زياد و گرانبهايى است و گاهى موجب سؤال متدينين از اصل فلسفه آنها مى‏گردد و در برنامه‏هاى تبليغى خلل ايجاد مى‏كند و حتّى با اهداف مقدس مسجد تعارض دارد، حكم شرعى در اين رابطه چيست؟
اگر قرار دادن آنها در مسجد با شئونات عرفى مسجد منافات داشته باشد و يا براى نمازگزاران مزاحمت ايجاد كند، اشكال دارد.

#: اگر شخصى عَلَمى را براى عزادارى سيدالشهدا «عليه‏السلام» نذر كرده‏باشد، آيا جايز است مسئولين حسينيه از قبول آن خوددارى كنند؟
اين نذر، متولّى حسينيه و هيئت امناء آن را ملزم به قبول عَلَم نمى‏كند.

#: استفاده از عَلَم در مراسم عزادارى سيدالشهدا «عليه‏السلام» با قرار دادن آن در مجلس عزا يا حمل آن در دسته عزادارى چه حكمى دارد؟
فى نفسه اشكال ندارد ولى نبايد اين امور جزء دين شمرده شوند.

#: اگر بعضى از واجبات از مكلّف به سبب شركت در مجالس عزادارى فوت شود مثلا نماز صبح قضا شود، آيا بهتر است بعد از اين در اين مجالس شركت نكند يا اينكه عدم شركت او باعث دورى از اهل بيت «عليه السلام » مى‏شود؟
بديهى است كه نمازِ واجب، مقدم بر فضيلت شركت در مجالس عزادارى اهل‏بيت «عليهم السلام » است و ترك نماز و فوت شدن آن به بهانه شركت در عزادارى امام حسين «عليه السلام» جايز نيست، ولى شركت در عزادارى بگونه‏اى كه مزاحم نماز نباشد ممكن و از مستحبات مؤكّد است.

#: در بعضى از هيئت‏هاى مذهبى مصيبت‏هايى خوانده مى‏شود كه مستند به مقتل معتبرى نيست و از هيچ عالم يا مرجعى هم شنيده نشده است و هنگامى كه از خواننده مصيبت از منبع آن سؤال مى‏شود، پاسخ مى‏دهند كه اهل بيت(ع) اينگونه به ما فهمانده‏اند و يا ما را راهنمايى كرده‏اند و واقعه كربلا فقط در مقاتل نيست و منبع آن هم فقط گفته‏هاى علما نمى‏باشد بلكه گاهى بعضى از امور براى مدّاح يا خطيب حسينى از راه الهام و مكاشفه مكشوف مى‏شود، سؤال من اين است كه آيا نقل وقايع از اين طريق صحيح است يا خير؟ و در صورتى كه صحيح نباشد، تكليف شنوندگان چيست؟
نقل مطالب به صورت مزبور بدون اينكه مستند به روايتى باشد و يا در تاريخ ثابت شده باشد، وجه شرعى ندارد مگر آنكه نقل آن به عنوان بيان حال به حسب برداشت متكلّم بوده و علم به خلاف بودن آن، نداشته باشد و تكليف شنوندگان نهى از منكر است بشرطى كه موضوع و شرايط آن نزد آنان ثابت شده باشد.

#: از ساختمان حسينيه صداى قرائت قرآن و مجالس حسينى بسيار بلند پخش مى‏شود بطورى كه صداى آن از بيرون شهر هم شنيده مى‏شود واين امر منجر به سلب آسايش همسايگان شده است و مسئولين و سخنرانان حسينيه اصرار به ادامه آن دارند، اين عمل چه حكمى دارد؟
اگر چه اقامه مراسم و شعائر دينى در زمانهاى مناسب در حسينيه از بهترين كارها و جزو مستحبات مؤكّد مى‏باشد، ولى واجب است برگزاركنندگان مراسم و عزاداران تا حد امكان از اذيّت و ايجاد مزاحمت براى همسايگان بپرهيزند هر چند با كم‏كردن صداى بلندگو و تغيير جهت آن به طرف داخل حسينيه باشد.

#: نظر شريف حضرتعالى نسبت به ادامه حركت دسته‏هاى عزادارى در شبهاى محرم تا نصف شب همراه با استفاده از طبل و نى چيست؟
به راه انداختن دسته‏هاى عزادارى براى سيدالشهدا و اصحاب او «عليهم السلام» و شركت در امثال اين مراسم امر بسيار پسنديده ومطلوبى است و از بزرگترين اعمالى است كه انسان را به خداوند نزديك مى‏كند، ولى بايد از هر عملى كه باعث اذيّت ديگران مى‏شود و يا فى‏نفسه از نظر شرعى حرام است، پرهيز كرد.

#: استفاده از آلات موسيقى مانند اُرگ (از آلات موسيقى و شبيه پيانو است) و سنج و غير آنها در مراسم عزادارى چه حكمى دارد؟
استفاده از آلات موسيقى، مناسب با عزادارى سالار شهيدان نيست و شايسته است مراسم عزادارى به همان صورت متعارفى كه از قديم متداول بوده برگزار شود.

#: آيا آنچه متداول شده كه به عنوان عزادارى براى امام حسين «عليه السلام» گوشت بدن را سوراخ كرده و قفل و سنگ كيلو به آن آويزان مى‏كنند، جايز است؟
اين گونه اعمال كه موجب وهن مذهب مى‏شوند جايز نيست.

#: اگر انسان در زيارتگاههاى ائمه «عليهم‏السلام» خود را به زمين بيندازد و همانند بعضى از مردم كه صورت و سينه خود را برزمين مى‏مالند تا از آن خون جارى شود و به همان حالت وارد حرم مى‏شوند، عمل كند چه حكمى دارد؟
اين اعمال كه به عنوان اظهار حزن و عزادارى سنّتى و محبت ائمه «عليهم‏السلام» محسوب نمى‏شوند از نظر شرعى اعتبارى ندارند، بلكه اگرمنجر به ضرر بدنى قابل توجه و يا وهن مذهب شوند، جايز نيست.

#: در بعضى از مناطق زنان مراسمى را به اسم سفره حضرت ابوالفضل «عليه‏السلام»براى اجراى برنامه‏هايى به عنوان جشن عروسى حضرت فاطمه «عليهاالسلام» برگزار مى‏كنند و در آن شعرهاى عروسى خوانده و كف مى‏زنند و سپس شروع به رقص مى‏كنند، انجام اين امور چه حكمى دارد؟

برگزارى اين جشنها و مراسم اگر همراه با ذكر اكاذيب و مطالب باطل نبوده و موجب وهن مذهب نشود، فى‏نفسه اشكال ندارد و امّا رقص، اگر به گونه‏اى شهوت برانگيز يا مستلزم فعل حرام باشد، جايز نيست.

#: باقيمانده اموالى كه به عنوان هزينه‏هاى مراسم عاشوراى امام حسين «عليه‏السلام» جمع‏آورى مى‏شود، در چه موردى بايد خرج شود؟
مى‏توان اموال باقيمانده را با كسب اجازه اهداء كنندگان آنها در امور خيريه مصرف كرد و يا آنها را براى مصرف در مجالس عزادارى آينده نگه داشت.

#: آيا جايز است در ايام محرم از افراد خيّر اموالى را جمع آورى كرد و با تقسيم آنها به سهم‏هاى مختلف، قسمتى را به قارى قرآن و مرثيه خوان و سخنران داد و باقيمانده را براى برگزارى مجالس مصرف كرد؟
اگر با رضايت و موافقت صاحبان اموال باشد، اشكال ندارد.

#: آيا جايز است زنان با حفظ حجاب و پوشيدن لباس خاصى كه بدن آنان را بپوشاند، در دسته‏هاى سينه زنى و زنجير زنى شركت كنند؟
شركت زنان در دسته‏هاى سينه زنى و زنجير زنى شايسته نيست.

#: اگر قمه زدن در عزادارى ائمه «عليهم السلام» موجب مرگ شخص شود، آيا اين عمل خودكشى محسوب مى‏شود؟
اگر اين عمل عادتا منجر به فوت نمى‏شود حكم خودكشى را ندارد ولى اگر از همان ابتدا خوف خطر جانى براى او وجود داشته و در عين حال اين كار را انجام داده و منجر به فوت وى شده است، حكم خود كشى را دارد.

#: آيا شركت در مجالس فاتحه‏اى كه براى مسلمانى كه با خودكشى از دنيا رفته، برگزار مى‏شود جايز است؟ قرائت فاتحه براى آنان بر سر قبرشان چه حكمى دارد؟
اين كار فى نفسه اشكال ندارد.

#: آيا خواندن زن در مجالس عزادارى با علم او به اينكه مردان نامحرم صداى او را مى‏شوند جايز است؟
اگر خوف مفسده باشد بايد از آن اجتناب شود.

#: در روز عاشورا مراسمى مانند قمه زنى و پابرهنه وارد آتش و ذغال روشن شدن برگزار مى‏شود كه علاوه بر اينكه باعث بدنام شدن مذهب شيعه اثنى عشرى در انظار علما و پيروان مذاهب اسلامى و مردم جهان مى‏شود، ضررهاى جسمى و روحى هم به اين اشخاص وارد مى‏كند و همچنين موجب توهين به مذهب مى‏گردد، نظر شريف حضرتعالى در اين باره چيست؟
هر كارى كه براى انسان ضرر داشته و يا باعث وهن دين و مذهب گردد حرام است و مؤمنين بايد از آن اجتناب كنند و مخفى نيست كه بيشتر اين امور باعث بدنامى و وهن مذهب اهل بيت «عليهم السلام» مى‏شود و اين از بزرگترين ضررها و خسارتهاست.

#: آيا قمه زدن بطور مخفى حلال است يا اينكه فتواى شريف حضرت عالى عموميت دارد؟
قمه زنى علاوه بر اينكه از نظر عرفى از مظاهر حزن و اندوه محسوب نمى‏شود و سابقه‏اى در عصر ائمه «عليهم السلام» و زمانهاى بعد از آن ندارد و تأييدى هم به شكل خاص يا عام از معصوم «عليه السلام» در مورد آن نرسيده است، در زمان حاضر موجب وهن و بدنام شدن مذهب مى‏شود بنابراين در هيچ حالتى جايز نيست.

#: معيار شرعى ضرر اعم از جسمى يا روحى چيست؟
معيار، ضررى است كه در نظر عرف، قابل توّجه و معتنابه باشد.

#: زنجيرزدن‏به‏بدن همانگونه كه بعضى از مسلمانان انجام مى‏دهند، چه حكمى دارد؟
اگر به نحو متعارف و بگونه‏اى باشد كه از نظر عرفى از مظاهر حزن و اندوه در عزادارى محسوب شود اشكال ندارد.

مهدي سليمي

نيت برپايي حكومت عدل الهي، تلاش بي‌نهايت براي اجرايي كردن احكام اسلام و فرار از دنياپرستي و دنياپرستان، اموري هستند كه هميشه و همه جا توسط اولياي قبل و بعد امام حسين(ع) مورد پيگيري و مداقه قرار مي‌گرفتند. اما اين اقتضاي زمانه بود كه جهت‌گيري فعاليت‌ها و اقدامات آنها را شكل مي‌داد. صلح امام حسن(ع)، خانه‌نشيني اميرالمؤمنين و قيام سيدالشهدا همگي در مقام تعريف يك اصل بودند، عدالت‌طلبي و آرمان‌گرايي.

در اين ميان، اين كاسه صبر مصلحت‌انديش و وقت‌شناس امام حسين(ع) بود كه به سر آمد؛ تعلّل و توجيهات فريب‌هنده را مساوي با انهدام بن‌مايه‌هاي فكري پديد آمده از قبل اسلام براي مردم دانست و براي گريز از چنين وضعيتي قيام عاشورا را به پا كرد. قيامي كه بي‌ترديد، اسلام را تا ابد، مرهون خويش ساخت.

شعوري كه عاشورا در كالبد بي‌روح تاريخ و سير تطوّرات آدميان دميد، شعارهاي نمادين تهي از واقعيت و دور از حقيقت نبود، انقلاب در ماهيات حاصله از فهم روزگار، قالب‌شكني حضرت حسين‌بن‌علي در برابر كليشه‌هاي يزيدي و روش رهايي از چنين دگم‌هاي هدايت‌شونده‌اي بود. در فرهنگ عاشورا، جاي حرف، عمل مي‌نشيند و جاي لاشعور را شعور فطرت‌مدار مي‌گيرد. در اين فرهنگ، مرگ‌ستيزي و مرگ‌گريزي جايگاهي ندارد و مرگ‌باوري و غايت‌پذيري، سكان امور را در دست دارد.

فرهنگ عاشورا، سياست ديگري را به پيش راندن و خود پس كشيدن را نمي‌شناسد و در عوض «نفسي مع أنفسكم و أهلي مع أهليكم»؛ نفس من با شماست و خانواده و اطرافيان من هم با خانواده شما، را به عنوان الگو و مدل عاشورايي معرفي مي‌كند. عزّت‌طلبي و احتراز از ذلّت، كليدي‌ترين واژه فرهنگ عاشورا قلمداد مي‌شود و با داشتن چنين كليدواژه‌اي است كه مصلحت‌سنجي‌هاي مغرضانه و كوتاهي‌هاي كودكانه، رنگ باخته و خود را رسوا مي‌كند.

از ديد منشأشناسانه، نمي‌توان ابعاد گسترده حماسه عاشورا را محدود در چند ساعت روز دهم محرّم سال 61 هجري كرد، بلكه بايد توجّه داشت كه فرهنگ‌سازي از اين واقعه و جلوگيري از تبديل اين نهضت به نهادينه شدن و آرام گرفتن، كاري است كه در طول ده‌ها سال توسّط ساير پيشوايان و مقرّبان اين نهضت صورت پذيرفته است.

مقدّس شمردن خاك كربلا و احترام به حائر حسيني، توصيه و سفارش‌هاي مكرّر به مرثيه‌سرايي و منقبت‌خواني، تأكيد به سوگواري كردن و گريستن بر اباعبدالله(ع) و بخشش گناهان و معاصي به اين سبب و گوشزد نمودن فضيلت زيارت و حضور در روضه حسيني، از جمله مصاديق نشان‌دهنده اتّخاذ تدابير مدوّن و عالمانه براي احيا و استدامه اين واقعه و تلاش براي فرهنگ‌سازي از آن است و اين سير فرهنگ‌سازي، در طول صدها سال مستمرا و هر روز قوي‌تر از ديروز دنبال شده است. اما آنچه از اين فرهنگ در اين روزگار به جاي مانده است، ياد حسين(ع) است و يادآوري مصائب پيش آمده براي او و اهل‌بيتش (هرچند در بسياري موارد همين امر نيز با صداقت و رعايت امانت تاريخي بيان نمي‌شود) و گاه هيچ اثر و نشاني از هدف و علّت برپايي اين نهضت در اغلب سخنراني‌ها، عزاداري‌ها و مجالس بزرگداشت به چشم نمي‌خورد.

بايد در نظر داشت كه منشأ اين تحريفات و دوري از ماهيات را در چرايي آن نبايد جستجو كرد، در چگونگي آن بايد جست. اين‌كه چنين مكتب غني و انسان‌سازي مانع رشد و مزاحم اهداف معاندين خود باشد و آنان نيز در پي اطفاي اين شعله فراگير باشند، امري دور از انتظار و غيرمعقول نيست. امّا مايه تأسّف آن است كه جهل و غفلت دامن گير سينه‌چاكان اين فرهنگ شده و آنان را به چنين بيراهه‌اي كشانيده است.

در اين مقال بر آنيم تا به صورتي خلاصه و رمزگونه علل، انواع و روش‌هاي تحريف فرهنگ عاشورا را تحت مداقه قرار دهيم و اطاله سخن در اين باب، باشد تا مجالي ديگر.

آسيب‌ها و تحريفاتي كه فرهنگ عاشورا را در برگرفته است را مي‌توان در چند صورت خلاصه كرد:
1ـ توجّه به فروع و دوري از اصل: شكّي نيست كه واقعه عاشورا تكاني دوباره به اسلام داده و آن را جاني دوباره بخشيده است و ناگفته پيداست كه قيام عاشورا، ايجاد شد تا كمون اسلام و تشيع به فراموشي سپرده نشود و آنچه در تمامي شعارها و رجزهاي حضرت حسين بن علي(ع) به چشم مي خورد مؤيّد همين مطلب است.

در مقابل آنچه امروزه به صورت فرهنگي ثابت در يادداشت حماسه عاشورا و قيام امام حسين(ع) در آمده، تلاش‌هايي است براي به حاشيه راندن تعاليم اسلام و جايگزيني گزينه‌اي محرّف و غير اصولي به جاي آن. اين‌كه حسين‌بن‌علي(ع) شهيد راه حقّ‌ و عدالت گشته و ما به پاسداشت اين قيام براي او سوگواري و عزاداري مي كنيم و همين بكاء و ابكاء و تباكي موجبات غمض عين از اعمال سياه و سفيد ما مي‌گردد، يعني اين‌كه عاشورا و امام حسين(ع) تبديل به فيلتري براي عبور از مداقه در حسابرسي اعمال و كردار ما گشته است و اين يعني ضديت با گفتار و كردار خود امام. (إنّما خرجت لطلب الإصلاح في امّه جدّي محمّد(صلّي الله عليه و آله)) و نمونه ديگر اين مغالطه ظريف اين‌كه؛ اسلامي كه تمامي افتخارات و معجزات و پيامدهايش بر پايه عقل‌مداري و اطاعت‌پذيري است را اسير توهّمات و احساساتي كرده اند كه جنبه عقلاني و ملكوتي آن را تيره و از آن جنبه اي خرافاتي و عبث ساخته‌اند. تبليغ چنين منش و كنشي كه تضادّ اصولي و مبنايي با تعاليم اسلام دارد مردم و شاهدان اين فرهنگ را در وادي حيرت و سرگرداني به اين سؤال مي رساند كه اين مقاصد كجا و آن هدف والا كجا؟ حركات و سكناتي مانند آسيب رسانيدن به بدن توسّط عزاداران و استفاده از حركات و اشعار موهن ضدّ اسلامي از بروزات اين طرز تفكّر است و نيز استعمال مطالبي كه در آن‌ها به معصومين(ع) مقام الوهيّت داده شده و ساحت انسان از مقام خليفه اللهي به در آمده است، از اين قبيل ذهنيات است. اين امر از مواردي است كه و لو در باطن امر مخالف معناي ظاهر اراده شده باشد، امّا در ظاهر كه اساس قضاوت و حكميّت است، خلاف آن اثبات شده و ضربه اي كه دين در بعد تبليغي و انتشار از اين باب خورده است جبران ناپذير مي باشد.

2ـ سطحي انگاشتن هدف و آرمانهاي قيام حسيني: اگر قيام حسيني، قيامي اصيل و مبنايي نبود هيچ گاه به مصلحت و اقتضاي ثانويه اصل اوليه امر به معروف و نهي از منكر كه حفظ جان است ناديده گرفته نمي شد و جان حضرت و اصحابش در اين راه فدا نمي‌شد. پس اين قيام و هدف آن، آنقدر قوي و مستدل است كه جان چون حسيني وسيله رسيدن به آن هدف بزرگ مي‌شود و اين عقلانيت و معنويت توأمان است كه از عاشورا درخت تنومندي ساخته است كه در طول صدها سال تا به امروز سالم و پربار باقي مانده است و مهم ترين عامل تضعيف چنين تئوري و تفكّر عقل محوري، اصالت دادن به احساسات و دور ماندن از روشنايي عقل است.

احساسات مركب عقل است و بهترين و قويترين وسيله جذب، امّا هيچگاه جذب اوّليه و پذيرش ابتدايي بقاي تا نهايت را تضمين نمي كند و به بيان بهتر، توان چنين ابقاء و نگاهداشتي را ندارد. احساسات بدون عقل و سوگواريهاي بدون بن مايه كه امروز اساس پاسداشت‌هاي فرهنگ عاشوراست حكم مركب بدون انسان را دارد، و كو مركبي كه بدون راكب ره به جايي ببرد؟

3ـ پيروي جاهلانه و تعبّد بدون بينش عصاره تحريفات نامبرده و سست كننده ترين عامل اين فرهنگ است. اگر روزي اصحاب امام حسين(ع) با وفاترين و بهترين اصحاب به شمار مي رفتند، پيدا كردن علل و عوامل اين امتيازها و نسبت‌ها كار دشوار و مشكلي نيست. عبوديّت و اطاعت، عقل مداري و علم محوري، دوست پذيري و دشمن ستيزي و در آخر بصيرت اين اصحاب بود كه در طول تاريخ از آن‌ها ستارگاني متلالئ در آسمان فرهنگ و انديشه ساخته است.

در طي طريق تاريخ بشريّت هر فرد و نحله اي كه ادّعاي طرفداري از امام حسين(ع) را داشته باشد، ناگزير است به اينان تمسّك و تأسّي بجويد. اينان در راستاي آگاهي از اوضاع زمانه و تضيق از ستمهاي حاكمانه و نيز با بهره گيري از بينش اطاعت مآبانه به جايي رسيدند كه ضرورت را در رفتن ديدند و ماندن را مصلحتي توجيه گر. در ضديت با چنين نگرش و تفكّري، مشاهده مي شود كه پيروان فرهنگ عاشوراي حسيني خواسته يا ناخواسته از زاويه‌هاي ديد دشمنان حسين(ع) با مسائل برخورد كرده و به نوعي آلت دست آن‌ها شده اند. اكثريت مسائل كليدي و ماهوي اين فرهنگ را سطحي نگرانه و بدون توجّه كنار گذاشته و از آن‌ها عبور مي كنند و كمترين توجّهي به عمق پيامها ندارند.
از مصاديق بارز اين تفكّر موهوم و توخالي، اعتقاد به تمثال‌ها و آثاري است كه روزانه نوع تازه اي از آنان به بازار جذب مخاطبان عرضه مي شود. تقديس تمثيل در نگاه اوّليه، حاكي از احساس و عشق و ارادت مردم به خاندان اهل بيت(ع)مي باشد، ولي با نگرش عميق و تيزبينانه، سعي در به چالش كشيدن بعد معصوميّت و انسان كاملي امامان دارد كه در چنين صورتي قيام‌ها و فعاليت‌هاي مورد توجّه آنان امري عادي و در نهايت امر فوق العاده قلمداد مي شود و بدون نياز به آگاهي از ژرفاي واقعه و مطلب آموزي از غايت آن، به راحتي از كنار آنان مي گذرند.
از ديگر مصاديق اين تفكّر سست و بي پايه كه مبتني بر احساس محوري و نه عقل مداري است؛ استفاده از هر نوع آلت و لوازم براي ترويج فرهنگ عاشوراست ( مانند به كار گيري سبكها و شيوه‌هاي مبتذل در مجالس حسيني ) كه در تحليلي اين مطلب، دو گزينه شايان ذكر است:

اوّل: اينكه واقعه عاشورا و فرهنگ حسيني تبديل به اسطوره و نمادي شده است كه امروزه در حال اضمحلال و از بين رفتن است و براي حفظ و صيانت آن بايد متوسّل به چنين شيوه‌ها و روش‌هاي هر چند مغاير با نفس فرهنگ، شد.

دوّم: و يا اينكه فرهنگ عاشورا به اندازه كافي غني و مملوّ از معارف و مباني تئوريك مي‌باشد و اين ما هستيم كه دست خود را از دامان چنين منبع سرشاري كوتاه كرده، كاسه گدايي پيش مفلوك‌تر از خويش برده‌ايم. هويداست كه گزينه دوم صحيح و مصاب به واقع مي باشد.

و آخرالامر اينكه:
آنچه امروزه شاهد آن هستيم و مقدمات ريزش و سستي بناي رفيع فرهنگ حسيني را در نظر دارد؛ بدون در نظر گرفتن عوامل خارجي قسم خوردهء به معاندت با اين مكتب - كه در طول تاريخ هميشه و همه جا به ضديت با آن از هر راه و هر وسيله اي برخاسته اند- بايد در نظر داشت جهل و غفلت بزرگترين عامل لغزش در شناخت و شناساندن فرهنگ عاشوراست. بودند معدود كساني درروز عاشورا كه با محاسبات عليل و مخدوش خويش به نتيجه محاربه با امام حسين(ع) رسيده بودند. بينديشيم و بنگريم كه ما نيز از كساني نباشيم كه در اعتقاد و ضمير خويش حسيني هستند و در عمل يزيد را پذيرفته و دست ارادت به سويش دراز كرده اند.