نوزدهمين نمايشگاه بين‌المللي کتاب هم به پايان رسيد. در اين نمايشگاه، به جز مسائل تکراري سال‌هاي گذشته، و منهاي دشواري‌هاي ناشي از ساختارهاي خشن برخي از سالنها و مشکلات ترافيکي و ارتباطي و آنچه که به بالا و پايين رفتن‌هاي مکرر از پله‌ها و فراز و نشيب‌ها و خستگي‌هاي مفرط ناشي از آن مربوط مي‌شود ـ و اميدواريم سال آينده با آماده شدن جاي مناسب حل شود ـ يادآوري چند نکته مناسب مي‌نمايد:

1 . نکته‌اي که در نمايشگاه امسال، به لحاظ ارزشهاي اسلامي قابل توجه بود آن که به فروشندگان زن در نمايشگاه توصيه شده بود حجاب خويش را بهتر رعايت کنند. اين توصيه‌ها که از سوي مسئولان و رسمي بود، اثر کرده و از اين زاويه وضعيت مطلوب تري ديده مي‌شد. اما در سطح عمومي نمايشگاه، مانند سال‌هاي گذشته، وضعيت چندان قابل قبول نبود. به علاوه توصيه به حجاب حتي به صورت تبليغاتي و تراکت جز در شکل بسيار محدود وجود نداشت. مطلب قابل تشکر آن که در چندين نقطه از نمايشگاه چادرهايي براي اقامه نماز سرپا شده بود؛ چنان که در سالنها هم غرفه‌اي را براي نماز اختصاص داده بودند. تراکتهايي هم به مناسبت سال پيامبر (ص) ديده مي‌شد که در قياس با تبليغات برخي از ناشران و زيبايي و طراوات و تازگي، چندان قابل اعتنا نبود.

2 . دومين نکته آن که فروش کتاب‌هاي خرافي و فال و تعبير خواب و آثاري از اين دست، گرچه در سال‌هاي گذشته هم معمول بود، اما امسال بسيار عمومي‌تر و چشمگيرتر بود. اين قبيل کتاب‌ها حجم زيادي از ميزهاي نمايش غرفه‌ها را تشکيل داده و بسياري از مردم نسبت به خريد آنها مشتاق بودند. در واقع، بسياري از ناشرين حيات اقتصادي خود را از راه چاپ اين قبيل کتاب‌ها ادامه داده و در ايجاد آشفتگي فکري و فرهنگي و مذهبي در جامعه نقش جدي ايفا مي‌کنند. بر اين نکته بايد افزود که اصولا کتابسازي همچنان ادامه دارد و در عرصه‌هاي مختلف، کار سرهم بندي کتاب، ترجمه‌هاي مکرر و بازاري از متون ديني و استفاده از باورهاي عمومي در نشر کتاب‌هاي داستاني و عوامانه، کارهاي شگفت و غير مفيد فراواني عرضه مي‌شود. اين البته يک مشکل فرهنگيِ عمومي است که درمان‌هاي خاص خود را مي‌طلبد.

3 . امسال بسياري از ناشران ابراز مي‌کردند که کتاب‌هاي جديدشان در ارشاد مانده است. در واقع به چند دليل کتاب‌هاي تازه کمتر از سال گذشته بود: نخست رکود اقتصادي که ناشي از تغيير دولت بوده و بالطبع در چاپ کتاب هم اثر گذاشته است. ديگر آن که ارشاد در کنترل کتاب‌ها سختگيري نشان داده و معطل شدن کتاب‌ها در ارشاد – طبق اظهار ناشران – سبب شده است تا کتاب‌هاي زيادي به نمايشگاه نرسد. به علاوه کمبود کاغذ در نيمه نخست سال گذشته و کم شدن فيلم و زينگ در نيمه دوم سال گذشته، مشکلاتي را براي چاپ کتاب‌هاي تازه فراهم کرده است. همه اينها سبب شده است تا شاهد کم بودن آثار جديد باشيم.‌اي کاش بازي سوبسيد از کتاب برداشته مي‌شد و به شکل‌هاي ديگري به ناشران کمک مي‌شد.

4 . در قياس با سال گذشته، حضور وزير ارشاد در نمايشگاه بسيار محدودتر بود. طبق گفته صاحب نظران در سال‌هاي گذشته حضور آقاي مسجد جامعي در سطح نمايشگاه و استقبال از ميهمانان در پاويون بسيار گسترده تر از حضور وزير در سال جاري بود. منهاي آن که ممکن است از اين رفتار تعبير اخلاقي منفي بشود، حضور بيشتر ايشان به لحاظ نظارت بر امور جاري در نمايشگاه مي‌توانست مهم و کارساز باشد. ناهماهنگي‌هاي موجود که مي‌توانست با اين حضور فيصله يابد، تأثير منفي در اداره امور مي‌گذاشت. گفتني است که تغيير معاونت فرهنگي وزارت ارشاد – که نمايشگاه زير مجموعه آن است ـ آن هم در آستانه برگزاري نمايشگاه نشان از اين ناهماهنگي داشت، به طوري که عملا معاونت فرهنگي نمي توانست نقشي در اداره نمايشگاه داشته باشد. اين در حالي است که برخي از مسئولاني که براي اداره نمايشگاه مشغول کار بودند، فعاليتشان جدي و دايمي و طاقت فرسا و قابل ستايش بود.

5 . امسال حضور مردم در نمايشگاه کتاب، نه تنها کمتر از سال‌هاي گذشته نبود که به نظر مي‌رسيد بسيار فزونتر و جدي تر بود. به طوري که مي‌توان ادعا کرد که در عموم روزها، سالنهاي داخلي چندان شلوغ بود که انسان تصور مي‌کرد هر روز، روز جمعه است. اين نشانگر شدت يافتن فرهنگ دوستي مردم ايران و علاقه آنان به کتاب است که به نظر مي‌رسد فرصت بسيار مناسب براي توسعه فرهنگ است، مشروط به آن که اين احساس پاسخ مناسب خود را بيابد.

6. در زمينه عرضه کتاب‌هاي خارجي، وضعيت ناهنجار حاکم، هيچ تفاوتي با گذشته نکرده بود. فروش ارزي با همان سيستم، يعني استفاده از کارت خريد و يادداشت کردن کد کتاب و رفتن به بانک و برگشتن به انبار کتاب و جمع‌آوري کتاب‌ها از غرفه‌هاي مختلف موجود در انبار کتاب، يک رشته کارهاي طولاني است که هر طالب کتاب خارجي بايد طي کند. اين وضعيت تأسف بار که سال‌هاست از روزگار کوپني شدن اجناس باقي مانده است، هنوز اصلاح نشده و گويا قرار هم نيست اصلاح شود. اين در حالي است كه بيشتر صاحب‌نظران عقيده دارند که روش مزبور به هيچ روي، نه به لحاظ مالي و نه اخلاق فرهنگي، به مصلحت فرهنگ کشور نيست و مي‌بايست هرچه زودتر سيستم فروش آزاد همراه با وادار کردن فروشندگان به رعايت تخفيف‌هاي لازم، راه را براي تهيه کتاب بدون محدوديت هموار كنند.

اين خدمت بزرگي به کتاب و کتابخوانان و کتابخانه‌ها و رها شدن از سوء استفاده‌هاي احتمالي خواهد کرد. به خصوص که گفته مي‌شود برخي از اين کتاب‌ها که براي آنها سوبسيد پرداخت مي‌شود، در برخي از مناطق به خارج از کشور برده مي‌شود. تأکيد رئيس جمهور بر اختصاص سوبسيد به کتاب‌هاي داخلي، به جاي کتاب‌هاي خارجي، مؤيد آن است که بايد فروش کتاب‌هاي خارجي را آزاد کرد. به علاوه، در طول سال هم بايد ورود کتاب‌هاي عربي و لاتيني به شکل‌هاي مختلف و از جمله نمايشگاهي فراهم باشد تا در ايام نمايشگاه فشار بيش از حد وارد نشود. در ارائه کتاب‌هاي عربي که براي آنها سوبسيد داده مي‌شود، آن قدر کتاب تکراري با چاپ‌هاي مختلف هست که پس از سال‌ها که هزاران نسخه از يک کتاب در نمايشگاه‌هاي گذشته ارائه شده بار ديگر و باز هم با چاپ‌هاي بازاري متعدد همان کتاب ارائه مي‌شود.

با وجود همه اين مسائل بايد گفت، نمايشگاه كتاب يكي از زيباترين صحنه‌هايي است كه فرهنگ دوستان ايراني، در طول يكسال، مشاهده مي‌كنند و روح شان را با گشت و گذار در آن، حتي اگر كتابي نخرند، طراوت مي‌بخشند.
از اين فرصت مي‌توان و بايد بسيار بيش از اين كه هست، استفاده كرد.

 منبع: مجموعه مقالات ج 4 از مجموعه آثار کنگره حضرت معصومه(س)

مطهري , چرا مطهري شد ؟
اين سئوالي است كه اگر به درستي پاسخ خود را بيابد , پاسخ چرائي بسياري از معضلات فكري امروز جامعه ما نيز روشن خواهد شد.
امروز , 12 ارديبهشت , كه سالروز شهادت آيت الله مرتضي مطهري است , تكريم و تجليل فراواني از او بعمل ميآيد. حق هم همين است كه هر سال در چنين ايامي با تجليل از چنين شخصيتي اولا از او قدرداني گردد وثانيا افكارو انديشه هايش به مردم شناسانده شود تا نسل حاضر و نسل هاي آينده مرزهاي اعتقادي صحيح را بشناسند و به راهي بروند كه سعادت دنيا و آخرتشان را تامين مي كند.
با اينحال , توجه به اين نكته نيز ضروري است كه امثال مطهري را فقط نبايد از طريق تكريم و تجليل به شيوه هاي معمول سالگردها معرفي كرد. علاوه بر اينها بايد افكار مطهري را به ميدان عمل كشاند و آنرا در رگهاي جامعه جاري ساخت . در غيراينصورت , تجليل ها و تكريم ها و معرفي ها فقط درحد قرص هاي مسكن اثر خواهند داشت و عقبه و امتدادي براي آنها متصور نيست . وضعيت بدتر مربوط به زماني است كه علاوه بر بي اعتنائي به اين وظيفه عملي , حتي در جهت خلاف آن نيز عمل شود.
مطهري , علاوه بر مقام والائي كه به دليل رسيدن به فيض شهادت دارد و قبل از آنكه به اين مقام برسد , جايگاه رفيعي به دليل برخورداري از علم و عمل داشت . اين جايگاه رفيع را مطهري به اين دليل توانست كسب كند كه علم خود را با سه ويژگي همراه كرده بود.
زمان شناسي
كاربردي كردن علم
و تصلب در اعتقادات
بسيار ديده ايم و مي بينيم كساني را كه علم دارند ولي زمان شناس نيستند. عالمان زمان شناسي را نيز ديده ايم كه اهل كاربردي كردن علم خود متناسب با زماني كه در آن زندگي مي كنند نيستند و يا نميتوانند چنين كنند. عالمان زمان شناسي نيز وجود داشته و دارند كه از صلابت عقيده محرومند. كسي كه از اين هر سه ويژگي برخوردار باشد , به قله رفيع بهره وري از علم خود دست مي يابد و خدمات بزرگي به جامعه ارائه مينمايد.
مطهري از اين هر سه ويژگي برخوردار بود. زمان شناس بود و به همين دليل نيازهاي فكري جامعه اي را كه در آن زندگي مي كرد تشخيص ميداد و درصدد پاسخ دادن به سئوالها و روشن ساختن ابهامات برميآمد. شناخت مطهري از زمان خود بقدري عميق بود كه محصول كارهاي او حتي امروز كه 27 سال از شهادتش ميگذرد نيز كاربرد دارد . پرداختن به مقولاتي از قبيل وحدت امت اسلامي , نگاه كلان و جامع به مسائل و مشكلات مسلمانان در سطح جهان مانند مساله فلسطين و هشدار دادن نسبت به خطر سطحي نگري و كم عمق كردن معارف , نمونه هائي از موضوعاتي هستند كه مطهري به آنها اهتمام ورزيد و با قلم و زبان به تشريح آنها پرداخت , و اينها موضوعاتي هستند كه امروز نه تنها جامعه ما بلكه كل جهان اسلام بشدت درگير آنهاست و نيازمند عمل به آنچه مطهري در اين زمينه ها گفت و نوشت مي باشد.
درست مطرح كردن مسائل , هنري بود كه مطهري داشت و راز جاودانگي آنچه از او باقي مانده است نيز در همين است . اين , كاربردي كردن علم با شيوه صحيح است . كساني كه از اين هنر برخوردار نيستند , نه خودشان و نه افكارشان امتداد زماني پيدا نمي كنند.
اصرار منطقي براصول و اعتقادات برخاسته از متن دين , عامل ديگري است كه مطهري و آثار او را جاودانه كرده است . مطهري اهل بازي كردن با اصول نبود. او براي رسيدن به قدرت يا ساير اهداف خود هرگز از اصول و اعتقادات استفاده ابزاري نكرد. مطهري حتي براي پالايش دين از خرافات و رسوباتي كه به آن افزوده اند , در نهايت صلابت با متحجران , منافقان , فضل فروشان , التقاطيون و زهدفروشان جنگيد و البته جان خود را نيز بر سر همين مجاهدت علمي و اعتقادي گذاشت . شهادت علامه مطهري را نبايد مقوله اي مجرد دانست , اين شهادت در واقع حلقه نهائي جهاد علمي اين عالم رباني بود كه مجاهدات چندين دهه او در عرصه هاي علمي و فكري و اعتقادي را به كمال رساند! اينگونه بود كه مطهري , مطهري شد.
امروز , ميراث شهيد مطهري كه در يك كلام « عمق بخشيدن به دين » است , بشدت در معرض خطر قرار دارد. سطحي نگري , زهدفروشي , التقاط جديد , ابزاري كردن اعتقادات و ارزش ها , تسامح و تساهل , اباحيگري و با حربه مذهب به جنگ مذهب رفتن , خطرهاي بزرگي هستند كه دين را و انقلاب و نظام جمهوري اسلامي را و جامعه اسلامي و انقلابي ما را بشدت در معرض تهديد قرار داده اند. اين , فقط يك تهديد براي اين جامعه نيست , بلكه با توجه به اينكه ايران اسلامي اكنون پايگاه جهاني اسلام است و چشم و دل ملت ها بسوي آنست , اين تهديدها در واقع براي كل جهان اسلام و براي اصل اسلام , تهديد محسوب ميشوند. براي مقابله با اين تهديدها بايد ميراث شهيد مطهري را زنده نگهداريم و آنرا در جان جامعه مان جاري نمائيم . آيا اراده اي براي انجام چنين كار سترگي داريم .